बद्रीनाथ धाममध्ये १९ आणि २० सप्टेंबर रोजी झालेल्या देवभूमी सांस्कृतिक महोत्सवातील डीजेचा वाद अद्याप शांत झाला नसतानाच शंख आणि संगीताबाबत उत्तराखंडचे पर्यटन मंत्री सतपाल महाराज यांच्या वक्तव्यामुळे नवा वाद निर्माण झाला आहे. महाराजांनी म्हटले की, बद्रीनाथ मंदिराच्या आत पूजेदरम्यान शंखाचा वापर केला जात नाही; मात्र धाममध्ये संगीत आणि वाद्यांच्या परंपरेवर कोणतीही बंदी नाही. शंख हा प्राण्याच्या हाडापासून बनवला जातो. त्यांच्या या वक्तव्यानंतर तीर्थपुरोहितांनी प्रश्न उपस्थित केले आहेत. चारधाम तीर्थपुरोहित महापंचायतीचे महासचिव बृजेश सती यांनी शंख हाडापासून बनतो असे सांगितल्याबद्दल आक्षेप घेतला आहे. त्यांनी म्हटले की, सनातन परंपरेत धार्मिक विधी आणि शुभ प्रसंगी शंख वाजवण्याची परंपरा आहे. तसेच त्यांनी सतपाल महाराजांना शास्त्रे आणि पुराणांचा अभ्यास करण्याचा सल्ला दिला. आधी जाणून घेऊया, सतपाल महाराज काय-काय म्हणाले? मंदिरात शंखाचा वापर केला जात नाही: बद्रीनाथ मंदिराच्या आत पूजेवेळी शंखाचा वापर केला जात नाही. यामागे अशी मान्यता आहे की, शंख हाडांपासून बनलेला असतो. पूजेत हाडांचा वापर करण्याचे टाळले जाते. मात्र मंदिराबाहेर शंख वाजवला जातो. त्यांनी सांगितले की, भगवान विष्णूंच्या हातात शंख आहे आणि भगवान श्रीकृष्णांनीही कुरुक्षेत्रात पांचजन्य शंख वाजवला होता. कपाट उघडताना-बंद करताना वाजते संगीत: बद्रीनाथचे कपाट उघडण्याच्या आणि बंद करण्याच्या प्रसंगी सैन्याचा बॅगपाइप बँड भगवानासमोर सादरीकरण करतो. याशिवाय उर्वशी पीठात गायन आणि संगीताचे कार्यक्रम होत आले आहेत. वेगवेगळ्या सरकारांच्या काळातही तेथे सांस्कृतिक आणि संगीत कार्यक्रम आयोजित करण्यात आले आहेत. माणामध्येही संगीताची परंपरा: बद्रीनाथमध्ये संगीतावर बंदी नाही. माणा गावात होणाऱ्या विवाह सोहळ्यांमध्येही ढोल-दमाऊ वाजवले जातात. यक्ष, गंधर्व आणि किन्नर यांनाही संगीताशी जोडले गेले आहे आणि संगीताच्या माध्यमातून पूजा-अर्चना करण्याची परंपरा राहिली आहे. सतपाल महाराजांवर तीर्थपुरोहित संतापले सतपाल महाराजांच्या वक्तव्यावर उत्तराखंड चारधाम तीर्थपुरोहित महापंचायतीचे महासचिव बृजेश सती यांनी म्हटले की, शंख प्राण्यांच्या हाडांपासून बनवला जातो, असे सतपाल महाराजांनी म्हणणे अत्यंत हास्यास्पद आहे. त्यांनी म्हटले की, कदाचित महाराजांना वयाच्या या टप्प्यावर हे ‘दिव्य ज्ञान’ प्राप्त झाले असावे. घरांतील छोटी मंदिरे असोत, मोठी मंदिरे असोत, धर्मस्थळे असोत किंवा तीर्थस्थळे असोत, सनातन परंपरेत शुभ प्रसंगी आणि धार्मिक विधींमध्ये शंख वाजवण्याची परंपरा राहिली आहे. अशा परिस्थितीत मंत्र्यांच्या या विधानामुळे धार्मिकदृष्ट्याही प्रश्नचिन्ह निर्माण होते.
बद्रीनाथमध्ये DJ कॉन्सर्टनंतर सुरू झाला वाद बद्रीनाथ धाममध्ये लष्कराच्या देवभूमी सांस्कृतिक महोत्सव-2026 दरम्यान मोठ्या आवाजातील संगीत आणि डीजेवर नृत्याचे व्हिडिओ समोर आल्यानंतर वाद निर्माण झाला आहे। १९ आणि २० सप्टेंबर रोजी बद्रीनाथ येथील टुरिस्ट अरायव्हल प्लाझामध्ये झालेल्या कार्यक्रमाचे आयोजन लष्कराने ‘ऑपरेशन सद्भावना’अंतर्गत जिल्हा प्रशासन आणि पर्यटन विभागाच्या मदतीने केले होते. कार्यक्रमाची संकल्पना ‘आपला वारसा, आपले भविष्य’ अशी होती. कार्यक्रमात कलाकारांच्या सादरीकरणाचे व्हिडिओ सोशल मीडियावर व्हायरल झाले. यामध्ये मंचासमोर लोक संगीताच्या तालावर नाचताना दिसले. त्यानंतर बद्रीनाथसारख्या प्रमुख तीर्थस्थळाच्या इतक्या जवळ मोठ्या आवाजातील संगीत कार्यक्रम आयोजित करायला हवा होता का, असा प्रश्न उपस्थित झाला. उत्तराखंड चारधाम तीर्थ पुरोहित महापंचायतीने कार्यक्रमाच्या उद्देशाऐवजी त्याच्या स्वरूपावर आणि सादरीकरणावर आक्षेप घेतला. ज्योतिर्मठातील संतांनीही कार्यक्रमाबाबत धार्मिक मर्यादेचा मुद्दा उपस्थित करून मुख्यमंत्र्यांनी हस्तक्षेप करण्याची मागणी केली. संपूर्ण प्रकरणावर प्रशासन काय म्हणाले? वादाच्या पार्श्वभूमीवर चमोली जिल्हा प्रशासनाने सांगितले की, कार्यक्रमादरम्यान उभारण्यात आलेले सरकारी स्टॉल प्रशासनाच्या वतीने होते, तर सांस्कृतिक कार्यक्रम, सादरीकरणे आणि त्यांचे स्वरूप यांची निवड लष्कराकडून करण्यात आली होती. प्रशासनाने लोकांना सोशल मीडियावर प्रसारित सामग्रीच्या आधारे तथ्य पडताळणी न करता निष्कर्ष काढू नयेत, असे आवाहनही केले. वास्तविक, भारत-अमेरिका सैनिकांच्या औली येथील युद्धसराव-२०२६ च्या समारोपानंतर १९ आणि २० सप्टेंबर रोजी बद्रीनाथ येथील टुरिस्ट अरायव्हल प्लाझामध्ये हा कार्यक्रम आयोजित करण्यात आला होता. या कार्यक्रमाचे नाव ‘देवभूमी कल्चरल फेस्टिव्हल’ असे होते. भारतीय लष्कर आणि चमोली जिल्हा प्रशासनाने ‘ऑपरेशन सद्भावना’अंतर्गत त्याचे आयोजन केले होते. या कार्यक्रमाची संकल्पना ‘आपला वारसा, आपले भविष्य’ अशी होती. कार्यक्रमाच्या समारोपात मुख्यमंत्री पुष्कर सिंह धामी सहभागी झाले आणि त्यांनी लष्कर, जिल्हा प्रशासन तसेच आयोजकांना आयोजनाबद्दल शुभेच्छा दिल्या. आता जाणून घ्या कोणते आरोप करण्यात आले आरोप-१: उत्तराखंड चारधाम तीर्थ पुरोहित महापंचायतीने कार्यक्रमाच्या स्वरूपावर आणि सादरीकरणावर आक्षेप घेतला. महापंचायतीचे महासचिव डॉ. बृजेश सती यांनी सांगितले की, बद्रीनाथच्या धार्मिक आणि पौराणिक मान्यता लक्षात घेऊन असे कार्यक्रम आयोजित केले पाहिजेत. त्यांनी मोठ्या आवाजातील संगीत धामच्या धार्मिक गरिमेला अनुरूप नसल्याचे सांगितले. आरोप-2: ज्योतिर्मठाचे स्वामी प्रत्यक्चैतन्य मुकुंदानंद गिरी यांनीही या कार्यक्रमाला धार्मिक मर्यादेच्या विरोधात असल्याचे सांगत मुख्यमंत्र्यांकडे हस्तक्षेपाची मागणी केली. त्यांच्या मते, बद्रीनाथच्या धार्मिक वातावरणाचा विचार करून अशा कार्यक्रमांचे स्वरूप निश्चित केले पाहिजे. आरोप-3: काही स्थानिक नागरिक आणि संघटनांनीही सोशल मीडियावर समोर आलेल्या व्हिडिओच्या आधारे कार्यक्रमातील डीजे आणि नृत्याबाबत आक्षेप नोंदवला. मात्र, या आक्षेपांवरून कोणत्याही नियमाचे किंवा कायद्याचे उल्लंघन झाले आहे, असे आपोआप सिद्ध होत नाही. चमोलीच्या जिल्हाधिकाऱ्यांनी बजावली नोटीस बद्रीनाथ धाम येथे आयोजित कार्यक्रमाच्या प्रकरणात सातत्याने प्रश्न उपस्थित होत असल्याने आणि प्रशासनाची नामुष्की झाल्यानंतर चमोलीचे जिल्हाधिकारी गौरव कुमार यांनी गढवाल स्काउटच्या कमांडिंग ऑफिसरला नोटीस बजावून स्पष्टीकरण मागितले आहे. त्यांनी म्हटले की, सोशल मीडियाच्या माध्यमातून माहिती मिळाली की, आपल्याकडून बद्रीनाथ धाम येथे मोठ्या प्रमाणावर सांस्कृतिक महोत्सवाचे आयोजन करण्यात आले, ज्यामध्ये मोठ्या संख्येने गर्दी जमली होती. कार्यक्रमात मोठ्या आवाजातील म्युझिक सिस्टिमचा वापर करण्यात आला आहे. बद्रीनाथ धाम हे धार्मिक श्रद्धेचे केंद्र आहे, हे तुम्हाला माहीतच असेल. अशा प्रकारचा कार्यक्रम आयोजित करण्याचे तुमच्याकडे काय औचित्य होते? या कार्यक्रमाच्या आयोजनासंदर्भात तुम्ही कोणती परवानगी घेतली होती का? लोकगायिका प्रियंका मेहर यांनीही सादरीकरण केले कार्यक्रमात उत्तराखंडच्या लोकगायिका प्रियंका मेहर यांचेही सादरीकरण झाले. कार्यक्रमादरम्यान लोक नृत्य करतानाचे व्हिडिओ समोर आले. त्यानंतर सोशल मीडियावर याबाबत चर्चा सुरू झाली. काही लोकांनी धार्मिक स्थळाच्या आसपास अशा प्रकारच्या मोठ्या आवाजातील संगीत आणि डीजेबाबत प्रश्न उपस्थित केले. मुरली मनोहर जोशी म्हणाले- बद्रीनाथला नृत्यगृह बनवू नका भाजपचे ज्येष्ठ नेते मुरली मनोहर जोशी यांनी उत्तराखंडमधील बद्रीनाथ येथे आयोजित करण्यात आलेल्या सांस्कृतिक महोत्सवावर तीव्र आक्षेप घेतला होता. जोशी म्हणाले होते की, एखाद्या पवित्र स्थळी अशा संगीत कार्यक्रमाला परवानगी देणे हे केवळ सांस्कृतिक मर्यादांचे उल्लंघनच नाही, तर पवित्र धामाच्या पावित्र्यावर थेट हल्लाही आहे. मुरली मनोहर जोशी यांनी केंद्र आणि उत्तराखंड सरकारला अशा आयोजनांवर बंदी घालून देवभूमीचे पावित्र्य कायम ठेवण्याचे आवाहन केले आहे. यापूर्वी साधू-संतांनीही अशा कार्यक्रमाला आक्षेप घेतला होता. मुरली मनोहर जोशी यांनी म्हटले की, बद्रीनाथ धाममध्ये संगीत समारोह (डीजे कॉन्सर्ट) आयोजित करण्यास परवानगी देणे हे केवळ सांस्कृतिक मर्यादांचे उल्लंघन नाही, तर धामच्या पावित्र्यावरही थेट आघात आहे. यावरून हे स्पष्ट होते की आता देवभूमीचे रूपांतर बाजारू संस्कृतीत केले जात आहे. भारतीय संस्कृतीच्या अनुयायांना, विशेषतः पूजनीय शंकराचार्य आणि संत-महात्म्यांना, मी विनंती करतो की संस्कृतीच्या या ऱ्हासाला रोखण्यासाठी प्रभावीपणे आवाज उठवावा. मी केंद्र आणि राज्य सरकारलाही आग्रह करेन की, अशा आयोजनांवर प्रतिबंध घालून देवभूमीची मर्यादा कायम राखावी. हिमालय देवात्मा आहे, भगवान शंकराचे निवासस्थान आणि माता गंगेचे उगमस्थान आहे. याला नृत्यगृह बनवणे म्हणजे कोट्यवधी भारतीयांच्या श्रद्धेला मोठा धक्का देणे होय.