भारतात 17 वर्षांतील सर्वात कोरडा मान्सून:बिहारमध्ये 37% कमी पाऊस, राजस्थानात 21%; अल निनोचा फटका; हंगाम संपायला 9 दिवस बाकी

[ads1]

देशात यंदा मान्सूनचा पाऊस सरासरीपेक्षा 15% कमी झाला आहे. गेल्या 17 वर्षांतील हा सर्वात कमी आकडा आहे. यापूर्वी 2009 मध्ये पावसात 18.3% घट नोंदवण्यात आली होती. यंदा पावसातील कमतरतेचे मुख्य कारण अल निनो मानले जात आहे. 1 जून ते 21 सप्टेंबर या कालावधीत झालेला 827.2 मिमी पाऊस सामान्य मानला जातो. पण आतापर्यंत केवळ 703.7 मिमी पाऊस झाला आहे. म्हणजेच 123.5 मिमीची कमतरता आहे. 30 सप्टेंबरपर्यंत संपूर्ण हंगामासाठी सामान्य पाऊस 868.6 मिमी असतो. हंगाम संपायला 9 दिवस बाकी आहेत. मात्र, आता 15% ची कमतरता भरून निघेल एवढा पाऊस होण्याची शक्यता नाही. कारण, देशाच्या वायव्य भागातून मान्सून वेगाने परतत आहे. राजस्थानातून मान्सूनच्या परतीला सुरुवात 19 सप्टेंबर रोजी पश्चिम राजस्थानातून मान्सूनच्या परतीला सुरुवात झाली होती. सोमवारी पंजाब, हरियाणाचा निम्मा भाग आणि राजस्थानच्या आणखी काही भागांतून मान्सून परतला. पुढील 24-48 तासांत हरियाणाचा उर्वरित भाग, दिल्ली, पश्चिम उत्तर प्रदेशासह जम्मू-काश्मीर, लडाख, हिमाचल प्रदेश आणि उत्तराखंडमधूनही मान्सून परतण्याची परिस्थिती निर्माण झाली आहे. मात्र, बंगालच्या उपसागरात एक प्रणाली विकसित झाली असून ती खोल दाबाच्या क्षेत्रात (डीप डिप्रेशन) रूपांतरित होत आहे. ती 24 ते 36 तासांत ओडिशा आणि आंध्र प्रदेशाच्या किनाऱ्यावर धडकू शकते. यामुळे देशाच्या पूर्व, मध्य आणि दक्षिणेकडील राज्यांमध्ये पुढील तीन-चार दिवस मुसळधार पाऊस पडण्याची शक्यता आहे. अल निनो म्हणजे काय आणि तो का येतो? प्रशांत महासागराच्या विषुववृत्तीय क्षेत्रात समुद्रावरील वारे कमकुवत पडतात, तेव्हा दक्षिण अमेरिकेच्या किनाऱ्याजवळील पाणी असामान्यपणे गरम होऊ लागते. समुद्राचे पाणी गरम होण्याला अल निनो म्हणतात. यामुळे जागतिक वारे आणि ढगांच्या पद्धती बदलून जगभरातील हवामान विस्कळीत होते.
जलाशयांत गेल्या वर्षीपेक्षा 21% कमी पाणी ऑगस्टपर्यंत खरीप पेरणी 1.7% कमी होती. आयसीआरएच्या मते, लागवड क्षेत्र 2% ने घटू शकते. कमी पाऊस, अधिक तापमान आणि अल निनोमुळे जमिनीतील ओलावा कमी झाला आहे. त्यामुळे उत्पादन घटेल. तज्ज्ञांच्या अंदाजानुसार, तांदळाचे उत्पादन 1 कोटी टनांनी घटून 14.4 कोटी टनांवर येऊ शकते. म्हणजेच गेल्या वर्षीच्या तुलनेत 6.5% कमी. रब्बीची पेरणी ऑक्टोबरपासून सुरू होईल. सुरुवातीच्या सिंचनासाठी पाण्याची उपलब्धता कमी आहे. उत्तर आणि दक्षिण भारतातील जलसाठ्यातील घट ही रब्बी हंगामासाठी जोखीम असल्याचे आयसीआरएने म्हटले आहे. गहू, हरभरा यांसारख्या पिकांवर दबाव वाढेल. १७८ प्रमुख जलाशयांमध्ये १३१.१७ अब्ज घनमीटर पाणी आहे. गेल्या वर्षीच्या तुलनेत हे प्रमाण २१% कमी आहे. यामुळे वीज क्षेत्रावर दोन परिणाम होतील. पहिला, वीजपुरवठ्यात जलविद्युतचा वाटा कमी होण्याचा धोका आहे. दुसरा, विजेची मागणी वाढेल.

[ads2]