[ads1]
मध्य पूर्वेतील सत्तांतर आणि पेटलेले तेल संकट: वॉशिंग्टनचा पराभव, इराणचा आक्रमक पवित्रा अन् जागतिक अर्थव्यवस्थेला झटका
जागतिक राजकारणात आणि अर्थकारणात सध्या अत्यंत संवेदनशील व विनाशकारी वळण आले आहे. २८ फेब्रुवारी रोजी अमेरिका आणि इस्रायलने इराणवर केलेल्या हल्ल्यांनंतर मध्य पूर्वेतील युद्धाची आग आता संपूर्ण जागतिक इंधन पुरवठ्याला आपल्या लपेटीत घेत आहे. आंतरराष्ट्रीय बाजारात कच्च्या तेलाचे दर अत्यंत वेगाने वाढत असून, येत्या आठवडाभरात तेल प्रति बॅरल १२० डॉलरवर पोहोचण्याची दाट शक्यता निर्माण झाली आहे. प्रति बॅरल १२० डॉलर म्हणजे केवळ आकडेवारीचा खेळ नाही; तर जेव्हा हे तेल वाहतूक खर्च, कर आणि रिफायनिंग प्रक्रियेतून आपल्या गाड्यांपर्यंत पोहोचेल, तेव्हा सामान्य जनतेच्या खिशाला मोठा फटका बसणार आहे. ब्रिक्सची परिषद संपली असली तरी वाढत्या किमतींचे संकट रोखणे सरकारांसाठी कठीण होत असून, येत्या काही दिवसांत भारतातील इंधनाचे दरही वाढू शकतात, या वास्तववादी धक्कादायक परिस्थितीसाठी सर्वांना तयार राहावे लागणार आहे.
हॉर्मुझची सामुद्रधुनी: इराणचा बॅलिस्टिक मारा आणि अमेरिकन आरमाराची कोंडी
गेल्या २४ तासांत इराणने युद्धाची तीव्रता कैक पटीने वाढवली आहे. इराणचे नौदल किंवा हवाई दल संपल्याचे आणि त्यांच्या सैनिकांना पगार द्यायलाही पैसे उरले नसल्याचे दावे वॉशिंग्टनमधून केले जात असतानाच, इराणने हॉर्मुझच्या सामुद्रधुनीत बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्रांच्या किमान चार मोठ्या लाटा डागल्या आहेत. अमेरिकन नौदलाच्या संरक्षणात जाणाऱ्या तेलवाहू जहाजांच्या ताफ्याला थेट लक्ष्य करण्यासाठी इराणने अँटी-शिप क्रूझ क्षेपणास्त्रे आणि शाहेद-१३६ ड्रोन्सचा वापर केला आहे.
विशेष म्हणजे, अमेरिकेने ज्या बंदर अब्बास आणि बंदर कोंग या तटीय भागांवर आणि बंदरांवर अत्यंत भीषण हल्ले केले होते, त्याच भागांतून इराणने ही बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्रांची आक्रमक आवर्तने डागली आहेत. बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्रांना रोखणे हवाई संरक्षण यंत्रणांसाठी अत्यंत कठीण असते, ज्यामुळे हॉर्मुझच्या दक्षिण ओमाणी कॉरिडोअरमध्ये अमेरिकन संरक्षणाखाली असलेल्या अनेक मोठ्या तेलवाहू टँकर्सना आणि जहाजांना आग लागल्याच्या बातम्या समोर आल्या आहेत. इराणची लष्करी ताकद, क्षेपणास्त्रांचा साठा आणि कारवाईची क्षमता अजूनही पूर्ण ताकदीने कार्यरत असल्याचे यावरून सिद्ध झाले आहे.
सौदी अरेबियाला मोठा फटका: ईस्ट-वेस्ट पाइपलाइन ध्वस्त अन् औद्योगिक शहरांवर हल्ले
तेल संकटाची भीषणता अधिक वाढवणारी घटना सौदी अरेबियामध्ये घडली आहे. इराणने हॉर्मुझची सामुद्रधुनी बंद केल्यानंतर सौदी अरेबिया हॉर्मुझला वळसा घालून दररोज सुमारे ५ लाख बॅरल तेलाची विक्री करण्यासाठी आपल्या ईस्ट-वेस्ट तेल पाइपलाइनचा वापर करत होता. मात्र, इराकी मिलिशिया आणि अक्सिस ऑफ रेझिस्टन्सच्या लढाऊ गटांनी या पाइपलाइनवर ड्रोन हल्ले करून अनेक पंपिंग स्टेशन्सना आगीच्या भक्ष्यस्थानी पाडले, ज्यामुळे सौदीला ही संपूर्ण पाइपलाइन बंद करावी लागली आहे. सौदीचे ऊर्जा मंत्रालय आता या नुकसानीचा अंदाज घेत असून, पाइपलाइन पूर्ववत होण्यास किती वेळ लागेल याबद्दल अनिश्चितता आहे.
दुसरीकडे, यमनमधील अन्सार अल्लाह किंवा हुती लढाऊ गटाने सौदीच्या आक्रमणाला अत्यंत आक्रमक प्रत्युत्तर दिले आहे. सौदीने यमनमध्ये केलेल्या हवाई हल्ल्यांच्या प्रत्युत्तरादाखल अन्सार अल्लाहने सौदीच्या यानबू सारख्या महत्त्वाच्या औद्योगिक शहरावर, विमानतळांवर आणि अरामकोच्या तेल पायाभूत सुविधांवर क्षेपणास्त्रे व ड्रोन्सद्वारे हल्ले चढवले आहेत. आमच्याकडे गमावण्यासारखे काही उरलेले नाही, पण तुमच्याकडे गमावण्यासारखे खूप काही आहे, असा स्पष्ट इशारा देत अन्सार अल्लाहने सौदीवर यमनवरील आर्थिक नाकेबंदी उठवण्यासाठी मोठा दबाव निर्माण केला आहे. या हल्ल्यांमुळे सौदीने खामिस मुशैत आणि आभा शहरांमध्ये आणीबाणीचा इशारा जारी केला आहे.
अन्सार अल्लाहची मैदान मारणारी रणनीती आणि ८०% गोस्ट सैनिकांचा पर्दाफाश
यमनमधील भूमीवर घडणाऱ्या घडामोडी तर पाश्चिमात्य सैनिकी रणनीतीचे धिंडवडे काढणाऱ्या आहेत. मोका शहर आणि पेरिम बेटावर ताबा मिळवून अन्सार अल्लाहने बाब-अल-मंदेब सामुद्रधुनीवर आपले पूर्ण वर्चस्व प्रस्थापित केले आहे. अन्सार अल्लाहच्या कमांडर्सनी पारंपरिक यमनी पोशाखात, पायात चपला आणि हातात बंदुका घेऊन उभे राहून स्पष्ट केले आहे की, आता सौदीची जहाजे रोखण्यासाठी त्यांना क्षेपणास्त्रे किंवा ड्रोन्सची गरज नाही, ते थेट बंदुकीच्या जोरावर बाब-अल-मंदेबवर नियंत्रण ठेवू शकतात. सौदीने वर्षानुवर्षे यमनवर केलेल्या आर्थिक नाकेबंदीमुळे तेथे अन्नाची मोठी आणीबाणी निर्माण झाली होती; त्याचाच बदला म्हणून आता सौदीच्या जहाजांची नाकेबंदी केली जात आहे.
अमेरिकन आणि सौदी समर्थित यमनी सैन्याचा पराभव कसा झाला, याबद्दल सीएनएनच्या अहवालातून आणि स्थानिक घडामोडींतून धक्कादायक खुलासा समोर आला आहे. मोका शहरात सौदी समर्थित तुकड्या कागदावर १०० सैनिकांच्या दाखवल्या जात होत्या, तिथे प्रत्यक्ष मैदानात केवळ २० सैनिक उपस्थित होते. म्हणजेच तब्बल ८०% सैन्य हे केवळ कागदावर असलेले गोस्ट म्हणजेच बोगस सैन्य होते, ज्यांच्या नावावर पगार लाटला जात होता.
अन्सार अल्लाहने हल्ला केला तेव्हा अमेरिकन सेंटकॉमने यमनी कमांडरांना सौदी हवाई दलाची मदत आणि अमेरिकन पाठिंबा येण्याचे आश्वासन दिले होते, परंतु प्रत्यक्षात सौदी किंवा अमेरिकेकडून एकही हवाई हल्ला झाला नाही. परिणामी, मोका शहर एकाच दिवसात अन्सार अल्लाहच्या ताब्यात गेले आणि दुसऱ्या दिवशी पेरिम बेटही त्यांच्या नियंत्रणात आले. पळून गेलेले सौदी समर्थित सैन्य अमेरिकन बनावटीची बख्तरबंद वाहने आणि शस्त्रे मागे सोडून पळाले, ज्यावरून मध्य पूर्वेतील अमेरिकेची पकड सैल होत असल्याचे स्पष्ट दिसते.
वॉशिंग्टन-रियाधची मुत्सद्दी आपत्ती आणि ट्रम्प यांचा झेलेन्स्कीवर दोषारोप
वॉशिंग्टन आणि रियाधमध्ये तयार झालेली ही एक मोठी मुत्सद्दी आपत्ती मानली जात आहे, कारण यमनमध्ये कोणतेही एकत्रित कमांड आणि कंट्रोल सिस्टीम अस्तित्वात नव्हते. सौदीचे क्राउन प्रिन्स मोहम्मद बिन सलमान यांनी अमेरिकन हल्ल्यांसाठी ट्रम्प यांच्याशी दोनदा चर्चा केली, तरीही सौदी हवाई दलाने वेळेवर कोणतीही मोठी कारवाई केली नाही. आज इराणच्या पाठिंब्यावर आणि स्वदेशी तंत्रज्ञानावर अन्सार अल्लाह आत्मनिर्भर बनला असून, त्यांनी मध्य पूर्वेतील अमेरिकेच्या प्रमुख तळांना—जसे की बहरीनमधील ५ वे नौदल दल आणि जॉर्डनमधील मुफक्क सल्ती एअरबेस—मोठे नुकसान पोहोचवले आहे.
या सर्व अपयशानंतर आणि अमेरिकेत डिझेलचे दर प्रति गॅलन ६ डॉलरवर पोहोचण्याच्या भीतीपोटी, अमेरिकेचे माजी अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी अत्यंत विचित्र पवित्रा घेतला आहे. अमेरिकेत इंधनाचे दर गगनाला भिडत असल्यामुळे आणि आगामी मध्यावधी निवडणुका तोंडावर असल्याने ट्रम्प यांनी या सर्व तेल संकटाचे भयंकर खापर युक्रेनचे अध्यक्ष झेलेन्स्की यांच्यावर फोडले आहे. ट्रम्प यांच्या मते, मध्य पूर्व नव्हे, तर झेलेन्स्की रशियाच्या तेल पायाभूत सुविधांवर आणि डिझेल इंधनावर हल्ले करत असल्याने जगभरात डिझेलची टंचाई निर्माण झाली आहे आणि त्यांनी हे हल्ले तात्काळ थांबवले पाहिजेत. स्वतःची चूक दुसऱ्याच्या माथी मारण्याचा हा प्रयत्न ट्रम्प यांच्या राजकीय दबावाची साक्ष देतो.
निष्कर्ष
मध्य पूर्वेतील हे युद्ध आता केवळ दोन देशांमधील लष्करी संघर्ष उरलेला नसून, ते जागतिक महासत्तांच्या वर्चस्वाला आणि इंधन अर्थकारणाला सुरुंग लावणारे ठरले आहे. एकीकडे अमेरिकेतील महागाई आणि राजकीय दडपण ट्रम्प यांना कोंडीत पकडत आहे, तर दुसरीकडे इराण आणि अन्सार अल्लाह अत्यंत आक्रमकपणे आपली रणनीती अंमलात आणत आहेत. सोमवारच्या दिवशी इराण आणि ओमान दरम्यान हॉर्मुझच्या सामुद्रधुनीबाबत एक अत्यंत महत्त्वाचा करार होण्याची शक्यता असून, त्याकडे संपूर्ण जगाचे लक्ष लागले आहे. जर हा तणाव लवकरात लवकर शांत झाला नाही, तर येत्या काळात जागतिक अर्थव्यवस्थेला एका मोठ्या महामंदीचा अन् इंधन टंचाईचा सामना करावा लागेल हे निश्चित.
[ads2]
Leave a Reply