एव्हडे वाईट दिवस पत्रकारितेत आज आले आहेत;इतरांना दोन टक्याचे म्हणणार्यांनी स्वःचे टके तपासायला हवे 

शिक्षक विरुद्ध टेलिव्हिजन: पत्रकारितेच्या नैतिकतेचा आणि सत्याचा महासंग्राम

भारतीय लोकशाहीचा चौथा स्तंभ मानली जाणारी पत्रकारिता आज एका अत्यंत कठीण आणि नैतिक पतनाच्या टप्प्यावर उभी आहे. एकेकाळी जनसामान्यांचा आवाज मानले जाणारे मुख्य प्रवाहातील मीडिया चॅनेल आज केवळ सत्ताधाऱ्यांची चाटुकारिता करण्यात मग्न असल्याचे चित्र दिसत आहे. या पार्श्वभूमीवर, सोशल मीडिया आणि विशेषतः यूट्यूबच्या माध्यमातून लाखो विद्यार्थ्यांना शिक्षित करणारे शिक्षक आणि टीव्हीवरील बड्या अँकर्स यांच्यात एक नवीन वैचारिक युद्ध सुरू झाले आहे. या युद्धाने केवळ पत्रकारितेचा दर्जाच नव्हे, तर या देशातील शिक्षण व्यवस्था आणि सामाजिक जबाबदारी यावरही मोठे प्रश्नचिन्ह निर्माण केले आहे.

पत्रकारितेचे नैतिक पतन आणि चाटुकारिता

आजच्या काळात पत्रकारितेचे इतके वाईट दिवस येतील याची कल्पना कोणीही केली नव्हती. स्वतःला नंबर वन म्हणवून घेणाऱ्या चॅनेलच्या आघाडीच्या अँकर, जसे की अंजना ओम कश्यप, यांच्यावर नैतिक पतनाचे आणि सत्तेच्या मोहापायी आंधळे झाल्याचे आरोप होत आहेत. पत्रकारितेचा मूळ उद्देश बाजूला सारून केवळ मोदी कीर्तन आणि सत्ताधाऱ्यांची स्तुती करण्यात धन्यता मानली जात आहे. इतकेच नव्हे तर, या अँकर्सना इतिहास, भूगोल किंवा विज्ञानाचे साधे ज्ञानही नसल्याचे ताशेरे ओढले गेले आहेत. टेलिप्रॉम्प्टर वाचून बातम्या सांगणारे हे चेले-चेल्या केवळ मेकअप आणि चमकधमक यावर अवलंबून आहेत, अशी टीका करण्यात आली आहे.

यूट्यूब शिक्षक: ‘दोन कवडीचे’ की राष्ट्रनिर्माते?

या वादाची ठिणगी तेव्हा पडली जेव्हा मुख्य प्रवाहातील मीडियाच्या एका अँकरने यूट्यूबवर शिकवणाऱ्या शिक्षकांना दोन कवडीचे (Two-bit) आणि केवळ टीआरपीसाठी काम करणारे संबोधले. या विधानामुळे शिक्षण क्षेत्रात मोठी खळबळ उडाली. अभिनय मॅथ्स (Abhinay Maths), खान सर (Khan Sir) आणि विवेक सर (Exampur) यांसारख्या लोकप्रिय शिक्षकांनी या टीकेला पुराव्यासह चोख प्रत्युत्तर दिले आहे.

अभिनय मॅथ्स यांनी विचारले की, जर यूट्यूब शिक्षकांना काहीच येत नाही, तर मग लाखो मुले JEE, NEET, SSC आणि UPSC सारख्या कठीण परीक्षा कशा काय उत्तीर्ण होत आहेत? या शिक्षकांनी शिक्षणाला केवळ परवडणारेच (Affordable) केले नाही, तर अनेक ठिकाणी ते मोफतही उपलब्ध करून दिले आहे. याउलट, टीव्ही अँकर्स केवळ द्वेष पसरवण्याचे आणि बेरोजगारी किंवा पेपर लीक (Paper Leak) सारख्या गंभीर समस्यांकडे दुर्लक्ष करण्याचे काम करत आहेत, असा आरोप शिक्षकांनी केला आहे.

मीडियाची अज्ञानता आणि अफवांचे पीक

मुख्य प्रवाहातील मीडियाच्या अज्ञानाचे अनेक धक्कादायक दाखले दिले आहेत. २००० रुपयांच्या नोटेमध्ये चिप असल्याचे सांगणे किंवा १९८० च्या दशकातील इराणमधील घटनेला २०२६ ची ब्रेकिंग न्यूज म्हणून चालवणे, हे या मीडियाच्या मूर्खपणाचे लक्षण असल्याचे म्हटले आहे. इराणमधील ५५ अमेरिकन राजनयिकांना ओलीस ठेवण्याची १९७९ ची जुनी बातमी आजच्या काळात ब्रेकिंग म्हणून चालवणाऱ्या अँकर्सना खामेनी आणि खोमेनी मधील फरकही कळत नाही, अशी टीका अशोक वानखेडे यांनी केली आहे. याउलट, यूट्यूबवर शिक्षक ब्लॅकबोर्डवर शिकवून विद्यार्थ्यांचे भविष्य घडवत आहेत.

व्यावसायिक नफा विरुद्ध सामाजिक सेवा

मीडिया चॅनेल हे नफा कमावणाऱ्या कंपन्या (Profit Organizations) आहेत, ज्या दरवर्षी करोडो रुपयांचा नफा कमावतात, पगार वाढवतात आणि आलिशान गाड्या फिरवतात. मग त्यांनी शिक्षकांनी कमावलेल्या पैशावर प्रश्नचिन्ह उपस्थित करणे किती योग्य आहे? असा प्रश्न उपस्थित करण्यात आला आहे.

दुसरीकडे, यूट्यूब शिक्षकांच्या सामाजिक कार्याचे अनेक दाखले दिले आहेत. उदाहरणार्थ, एक्झामपूरचे (Exampur) विवेक सर स्पर्धा परीक्षेसाठी येणाऱ्या विद्यार्थ्यांची राहण्याची आणि जेवणाची सोय स्वतःच्या कोचिंग सेंटरमध्ये करतात, जिथे शेकडो गाद्या टाकून विद्यार्थ्यांच्या झोपण्याची व्यवस्था केली जाते. तसेच, खान सरांनी आणि इतर शिक्षकांनी सामाजिक कामांसाठी, जसे की ओडिशामधील गरजूंना मदत करणे किंवा ग्रामीण भागात पाण्याची व्यवस्था करण्यासाठी लाखो रुपये खर्च केले आहेत. हे शिक्षक केवळ पैसे कमवत नाहीत, तर तो पैसा समाजाच्या हितासाठी वापरत आहेत, जे काम प्रत्यक्षात सरकारचे किंवा मीडियाचे असायला हवे होते.

राजकीय हस्तक्षेप आणि संस्थांचे पतन

स्रोतांमध्ये दिल्ली विद्यापीठाचे कुलगुरू (VC) योगेश सिंह यांच्यावरही टीका करण्यात आली आहे. त्यांचे आरएसएस (RSS) आणि भाजपशी असलेले जवळचे संबंध आणि त्यांनी शहरी नक्षलवादावर केलेली विधाने यावर प्रश्नचिन्ह उपस्थित केले आहे. जेव्हा शैक्षणिक संस्थांचे प्रमुखच राजकीय विचारधारेने प्रेरित होतात, तेव्हा ते शिक्षणाच्या दर्जावर प्रश्न उपस्थित करण्याऐवजी सत्तेचे समर्थन करण्यात अधिक रस घेतात, असे सूचवले आहे.

निष्कर्ष आजचा काळ हा बदलाचा काळ आहे. मुख्य प्रवाहातील मीडियाने आपली विश्वासार्हता गमावली असून, भारत जागतिक पत्रकारिता स्वातंत्र्य निर्देशांकात १८० देशांपैकी १५७ व्या क्रमांकावर फेकला गेला आहे. जेव्हा पत्रकार आपले कर्तव्य विसरतात, तेव्हा शिक्षकांना रस्त्यावर उतरावे लागते आणि मेणबत्ती मार्च काढावा लागतो.

हा लढा केवळ दोन कवडीच्या विधानाचा नाही, तर तो सत्याच्या बाजूने उभे राहण्याचा आहे. एकीकडे टेलिप्रॉम्प्टरवर स्क्रिप्ट वाचून नफरत पसरवणारा मीडिया आहे, तर दुसरीकडे मर्यादित संसाधनांतून लाखो विद्यार्थ्यांचे जीवन प्रकाशमान करणारे शिक्षक आहेत. शेवटी, समाजाचा विकास हा शिक्षकांमुळे होतो, चाटुकारिता करणाऱ्या अँकर्समुळे नाही, हाच या वादाचा मुख्य संदेश आहे.

Post Views: 50