विश्वगुरूचा महान डोलारा आणि नेपाळचा छोटा आरसा – VastavNEWSLive.com

आजच्या काळात जर तुम्ही सकाळी उठल्यावर पराठ्यावर जास्त तेल घातले असेल किंवा गाडीत पेट्रोल भरून फिरण्याचे धाडस केले असेल, तर सावधान! कारण आपल्या देशाचे महामानव नरेंद्र मोदी यांनी आपल्याला अत्यंत मोलाचा सल्ला दिला आहे: तेल कमी खा आणि तेल कमी जाळा. आता हवा अजून तरी मोफत आहे, म्हणून नशीब; अन्यथा मोदीजींनी पाणी टाकून स्कूटर चालवा असाही एखादा क्रांतिकारी शोध लावून दिला असता. पण सध्या देशात तेल आणि इंधनावर निर्बंधांचे ढग जमा होत असताना, दुसरीकडे भारताच्या परराष्ट्र धोरणाने जो काही धूर काढला आहे, तो पाहून जगाचे डोळे विस्फारले आहेत.

नेपाळचा ‘नकार’ आणि भारताचा दरारा आपल्याला सांगण्यात आले होते की, जग मोदीजींच्या एका इशाऱ्यावर चालते. पण सध्याची परिस्थिती अशी आहे की, शेजारील नेपाळसारखा छोटा देशही भारताला भाव द्यायला तयार नाही. नेपाळचे पंतप्रधान (किंवा प्रभावी नेते) बालेंद्र शाह यांनी तर कहरच केला. भारताचे परराष्ट्र सचिव विक्रम मिस्त्री हे मोदीजींचे अधिकृत निमंत्रण घेऊन काठमांडूला गेले होते, उद्देश हा की बालेंद्र शाह यांनी दिल्लीला यावे. पण काठमांडू पोस्टच्या वृत्तानुसार, बालेंद्र शाह यांनी भारतीय परराष्ट्र सचिवांना भेटायला वेळच दिला नाही. ज्या देशाचे पंतप्रधान जगातील मोठ्या नेत्यांना आपल्या तालावर नाचवतात असे सांगितले जाते, त्यांच्या सचिवांना एका शेजारील देशाच्या साध्या भेटीसाठी ताटकळत राहावे लागते, हा किती मोठा राजनैतिक विजयआहे, हे समजून घेण्याइतकी बुद्धी आपल्याकडे नक्कीच नाही.

इतकेच नाही, तर ज्या लिपुलेखवरून मानसरोवर यात्रा व्हायची, तिथे आता नेपाळने आपले अधिकार गाजवायला सुरुवात केली आहे. तो काळ गेला, आता आम्ही ठरवू की यात्रा कशी होणार,असे म्हणण्यापर्यंत नेपाळची मजल गेली आहे. हे सर्व पाहून प्रश्न पडतो की, नेपाळ जास्त शक्तिशाली झाला आहे की भारताची परराष्ट्र नीती अधिक लवचिक झाली आहे?

परराष्ट्र धोरणाचा ‘बंटाधार’ आणि विरोधाभास मोदीजींचे परराष्ट्र धोरण म्हणजे विरोधाभासाचा एक उत्कृष्ट नमुना आहे. एकीकडे ते जनतेला व्होकल फॉर लोकलचे धडे देतात, पण स्वतःची घड्याळे, चष्मा, टोपी आणि गाड्या मात्र विदेशीच असतात. जनतेला विदेशी माल न खरेदी करण्याचा सल्ला द्यायचा आणि दुसरीकडे न्यूझीलंड, ब्रिटन, ऑस्ट्रेलिया, युएई, ओमान आणि युरोपियन युनियनसोबत मुक्त व्यापार करारांची (FTA) रांग लावायची, हा कसला आत्मनिर्भर भारत?

इस्त्रायल-पॅलेस्टाईन असो वा इराणचा मुद्दा, भारताच्या भूमिकेने जगाला बुचकळ्यात पाडले आहे. ज्या रशिया आणि इराणकडून आपल्याला तेल मिळायचे, त्यांच्याशी असलेल्या संबंधांचा आपण असा काही बंटाधार केला आहे की आता सामान्य जनतेला तेल कमी खा असे सांगण्याची वेळ आली आहे. रशियाचे पुतिन असोत वा अमेरिकेचे ट्रम्प, कोणाच्याही धोरणात मोदीजी फिट बसू शकले नाहीत. उलट, ट्रम्प यांच्या काळात जेव्हा टेरिफ वाढवले गेले, तेव्हा एका अमेरिकन राजदूताच्या मध्यस्थीने मोदी सरकारने जो करार केला, त्याला ‘महान पाऊल’ म्हणून मिरवण्यात आले.

शेजारी गेले आणि जगानेही पाठ फिरवली आपल्या महान धोरणांमुळे आज शेजारील देशांशी असलेले संबंध रसातळाला गेले आहेत. पाकिस्तानशी तर बोलणेच बंद आहे, पण तोच पाकिस्तान आता इराण आणि अमेरिका यांच्यात मध्यस्थी करत आहे. जेव्हा पाकिस्तान मध्यस्थी करतो, तेव्हा आपले परराष्ट्र मंत्री म्हणतात की आम्ही दलाल देश नाही, पण दुसरीकडे युक्रेन युद्धाच्या मध्यस्थीसाठी मात्र आपण सतत आतुर असतो. दुःखद गोष्ट अशी की, ही मध्यस्थी ना रशियाला हवी आहे, ना अमेरिकेला.

भूतान, जो भारताचा सर्वात जवळचा मित्र मानला जातो, तो आता हळूहळू चीनकडे झुकू लागला आहे. तिथल्या नागरिकांनाही आता आपण भारताचे पालतू असल्यासारखे वाटू लागले आहे. श्रीलंका आधीच चीनच्या विळख्यात आहे. थोडक्यात काय, तर ‘महामानवा’च्या अद्भुत बुद्धिमत्तेमुळे भारताचा असा एकही शेजारी उरलेला नाही, ज्याच्याशी आपले संबंध आदराचे उरले आहेत.

घरचा मोर्चा आणि ७२ ट्विट्सचा खेळ आंतरराष्ट्रीय पातळीवर अपयश पचवत असताना, देशांतर्गत पातळीवरही परिस्थिती काही वेगळी नाही. गृह मंत्रालय आणि आर्थिक धोरणे पूर्णपणे अपयशी ठरली आहेत. पण यावर बोलायचे सोडून, तेलंगणात जाऊन दिवसाला ७२ ट्विट्स करणे मोदीजींना सोपे वाटते. दिल्लीत बसून देशाची स्थिती गंभीर आहे असे सांगण्याचे धाडस त्यांच्याकडे नाही, पण जनतेला पब्लिक ट्रान्सपोर्ट वापरा आणि कार पूल करा असे सल्ले द्यायला ते विसरत नाहीत.

निष्कर्ष: एक अल्पदृष्टी असलेला काळ भारताच्या इतिहासात इतकी ‘तंग’ (narrow) नजर असलेला पंतप्रधान कधीच झाला नसेल. ज्या देशाचे नेतृत्व महाप्रचंड बहुमताने चालते, तिथे एवढी वैचारिक पोकळी असावी, हे दुर्दैव आहे. जेव्हा एखादा परराष्ट्र सचिव नेपाळसारख्या देशात जाऊन भेटीसाठी नकार पचवून परत येतो, तेव्हा ती केवळ सरकारची नाही, तर देशाची मान खाली घालवणारी गोष्ट असते.

पण काळजी करू नका, जोपर्यंत आपल्याकडे ‘महामानव’ आहेत आणि जोपर्यंत ते दिवसाला डझनावारी ट्विट्स करत आहेत, तोपर्यंत आपला विश्वगुरू होण्याचा प्रवास असाच तेलाशिवाय (आणि अब्रूशिवाय) सुरू राहील!