मक्का हल्ला की सहानुभूतीचा राजकीय डाव? सौदी-हूती संघर्षामागचे धक्कादायक वास्तव आणि ३,७७,००० मृत्यूंचा इतिहास!

[ads1]

मक्का ड्रोन हल्ल्याचा दावा आणि संशयाची पार्श्वभूमी

सौदी अरेबियाने काल संध्याकाळी ६:५० च्या सुमारास यमनमधील हूती विद्रोही गटाने मुस्लिमांचे सर्वात पवित्र स्थळ मानल्या जाणाऱ्या मक्का शहराला लक्ष्य करून ड्रोन सोडल्याचा गंभीर आरोप केला आहे. सौदीच्या दाव्यानुसार, त्यांनी हा ड्रोन हवेतच पाडला. मात्र, आंतरराष्ट्रीय स्तरावर या दाव्याकडे अत्यंत संशयाने पाहिले जात आहे. दुसरीकडे, हूती गटाने हा आरोप पूर्णपणे फेटाळून लावला आहे. जसे सौदीसाठी मक्का पवित्र आहे, तितकेच ते आमच्यासाठीही पवित्र आहे, मग आम्ही तिथे हल्ला का करू? असा थेट सवाल हूतींनी उपस्थित केला आहे. या वादाची तुलना एखाद्या देशाने केदारनाथवर हल्ला केल्यासारख्या संवेदनशील मुद्द्याशी केली जात असून, यामागे अनेक गुंतागुंतीचे भू-राजकीय घटक कार्यरत आहेत.

जागतिक विश्लेषकांच्या मते, सर्व बाजूंनी राजकीय कोंडी झालेल्या सौदी अरेबियाने आंतरराष्ट्रीय सहानुभूती आणि मुस्लिम देशांचा पाठिंबा मिळवण्यासाठी पुन्हा एकदा मक्का कार्ड वापरण्यास सुरुवात केली आहे. यापूर्वी २०१७ मध्येही सौदीने हूतींनी मक्कावर मिसाईल डागल्याचा असाच दावा केला होता. त्यामुळे हा खरोखरच हूतींचा हल्ला होता की सौदी अरेबियाचा रणनीतिक सहानुभूतीचा डाव, हे समजून घेण्यासाठी या संघर्षाचा इतिहास आणि आजवरचा मानवी संहार समजून घेणे अनिवार्य ठरते.

ऐतिहासिक पार्श्वभूमी: संघर्षाची ठिणगी कशी पडली?

यमनमधील सध्याच्या युद्धाची पाळेमुळे २०११ च्या अरब स्प्रिंग क्रांतीमध्ये रुजलेली आहेत. यमनवर सलग ३३ वर्षे एकाधिकारशाहीने राज्य करणाऱ्या हुकूमशहा राजाला २०१२ मध्ये जनतेच्या तीव्र उद्रेकामुळे सत्ता सोडावी लागली. त्यानंतर तिथे आंतरराष्ट्रीय मान्यताप्राप्त एक नवे सरकार स्थापन झाले. मात्र, या नव्या अध्यक्षांची प्रशासनावरील पकड अत्यंत कमकुवत होती.

दरम्यान, यमनमधील शिया झैदी समुदायाच्या हक्कासाठी आणि सन्मानासाठी २००४ सालापासून संघर्ष करणाऱ्या हूती या राजकीय व लष्करी संघटनेने या परिस्थितीचा फायदा घेतला. नव्या अध्यक्षांना सौदी अरेबियाचे कटपुतली घोषित करत हूतींनी २०१४ मध्ये क्रांतीची हाक दिली आणि राजधानी सनासह यमनचा अर्धा भाग आपल्या कब्ज्यात घेतला. पदच्युत अध्यक्षांनी सौदी अरेबियाकडे लष्करी मदतीची मागणी केली. २०१५ मध्ये सौदी अरेबियाने संयुक्त अरब अमिराती व इतर अरब देशांचा एक लष्करी गट बनवून यमनमध्ये थेट हस्तक्षेप केला आणि हवाई हल्ल्यांचे सत्र सुरू केले.

३,७७,००० मृत्यू आणि मानवी शोकांतिका: गाझापेक्षाही भयानक वास्तव

जगाचे लक्ष सध्या गाझामधील ७५,००० मृत्यूंवर केंद्रित असले, तरी सौदी अरेबियाने यमनमध्ये घडवून आणलेला संहार त्याहून कित्येक पटीने भीषण आहे. संयुक्त राष्ट्रसंघ, यूएनडीपी आणि ह्युमन राइट्स वॉच यांच्या अधिकृत आकडेवारीनुसार, या युद्धात आतापर्यंत ३,७७,००० हून अधिक नागरिकांचा मृत्यू झाला आहे.

या भीषण आकडेवारीचे विश्लेषण खालीलप्रमाणे आहे:

प्रत्यक्ष युद्ध व बॉम्बफेकीतील मृत्यू: सुमारे १,५०,००० नागरिक सौदी युती पक्षाच्या थेट हवाई हल्ल्यांमध्ये, मिसाईल्स आणि गोळीबारात मारले गेले. हे प्रमाण एकूण मृत्यूच्या ४० टक्के आहे.
अप्रत्यक्ष मृत्यू: नाकेबंदीमुळे ओढावलेली भूक, कुपोषण आणि औषधांच्या अभावामुळे तब्बल २,२५,००० हून अधिक निरपराध नागरिकांचा तडफडून मृत्यू झाला. हे प्रमाण एकूण मृत्यूच्या ६० टक्के आहे.
बालकांचा बळी: सर्वात संतापजनक बाब म्हणजे, या युद्धात जीव गमावलेल्या एकूण लोकांपैकी ७० टक्क्यांपेक्षा जास्त बळी ही ५ वर्षांखालील लहान मुले होती.

नागरी तळांवर बॉम्बफेक, नौदल नाकेबंदी आणि अमेरिकन शस्त्रांचा वापर

सौदी अरेबियाच्या युती सैन्याने युद्धनियम धाब्यावर बसवून यमनमधील नागरी वस्त्या, रुग्णालये, शाळा, बाजारपेठा आणि पुलांना लक्ष्य केले.

सना अंत्यसंस्कार हॉल: २०१६ मध्ये एका अंत्यसंस्काराच्या हॉलवर केलेल्या हवाई हल्ल्यात १०० हून अधिक लोकांचा मृत्यू झाला तर शेकडो जखमी झाले.
दाह्यान शाळा बस हल्ला: २०१८ मध्ये लहान मुलांनी भरलेल्या शालेय बसवर सौदीने बॉम्ब टाकला, ज्यामध्ये अनेक निष्पाप बालके मारली गेली. या हल्ल्यात अमेरिकानिर्मित बॉम्बचा वापर करण्यात आला होता.
सदा बाजारपेठ आणि कारागृह हल्ला: सदा येथील गजबजलेल्या बाजारावर आणि २०२२ मध्ये एका कारागृहावर बॉम्बफेक करून ८० हून अधिक नागरिकांना मारण्यात आले.

याशिवाय, २०१५ पासून सौदी अरेबियाने यमनचे मुख्य बंदर असलेल्या हुदैदा बंदराची आणि हवाई मार्गांची पूर्ण नाकेबंदी केली होती. अन्न, इंधन, गव्हाचा पुरवठा आणि संयुक्त राष्ट्रसंघाची मानवी मदत रोखल्यामुळे संपूर्ण यमनची आरोग्य यंत्रणा कोलमडली आणि लाखो लोक भुकेने मारले गेले.

२०२२ चा युद्धविराम, ओमानची मध्यस्थी आणि संघर्षाची नवी ठिणगी

दीर्घकाळ चाललेल्या या भीषण रक्तपातानंतर २ एप्रिल २०२२ रोजी दोन्ही बाजूंमध्ये अधिकृत युद्धविराम लागू झाला. ओमान देशाच्या मध्यस्थीने झालेल्या या करारात जमिनीवरील व हवाई कारवाया थांबवण्याचे, सना विमानतळावरून मर्यादित उड्डाणे सुरू करण्याचे आणि हुदैदा बंदरातून इंधनाची जहाजे येण्यास परवानगी देण्याचे ठरले.

मात्र, अलीकडेच या शांततेला पुन्हा तडे गेले. इराणच्या सर्वोच्च नेत्याच्या अंत्यसंस्कारावरून परतणाऱ्या हूती प्रतिनिधींच्या विमानाला सौदीसमर्थित सरकारने उतरण्यास मनाई केली. हूतींनी नकार देताच धावपट्टीवर बॉम्बफेक करण्यात आली, ज्यानंतर युद्धाची ही नवी ठिणगी पुन्हा पेटली.

बदलती भू-राजनीती: हूतींचे वर्चस्व आणि इस्लामिक नाटोचा फुसका बार

आज परिस्थिती पूर्णपणे बदलली आहे. हूतींनी बाबल-मंदेब ही सागरी सामुद्रधुनी आणि लाल समुद्रातील महत्त्वाच्या व्यापारी मार्गांवर आपले वर्चस्व प्रस्थापित केले आहे. हूतींकडे आधुनिक हवाई संरक्षण यंत्रणा नसली, तरी त्यांच्याकडे खांद्यावरून डागल्या जाणाऱ्या स्टिंगरसारख्या मिसाईल्स आणि लांब पल्ल्याचे ड्रोन्स आहेत, जे सौदीच्या भूमीला छेदण्यास पूर्णपणे सक्षम आहेत.

या संकटकाळात सौदी अरेबियाची पुरती कोंडी झाली आहे:

१. इस्लामिक नाटोचा निष्प्रभ कारभार: सौदी, तुर्की आणि पाकिस्तान यांच्यात झालेल्या मक्का करारानुसार पाकिस्तान सौदीच्या मदतीला धावून येईल अशी अपेक्षा होती. मात्र, पाकिस्तानने आपल्या सीमेबाहेर जाऊन लढण्यास स्पष्ट नकार दिला, तर तुर्कीने केवळ तोंडी निषेधापलीकडे काहीही केले नाही.

२. अमेरिकेची माघार: डोनाल्ड ट्रम्प किंवा अमेरिकन प्रशासन अब्राहम करारासाठी दबाव आणत असले, तरी आता ते सौदीसाठी थेट युद्धात उतरण्यास तयार नाही.

३. इराणचा वाढता प्रभाव: मध्यपूर्वेत इराण एक प्रादेशिक महासत्ता म्हणून उदयास आला असून, हूती, हमास व हिजबुल्लाह यांना त्यांचा पाठिंबा आहे.

५ वर्षांखालील बालकांचा मोठा बळी: संयुक्त राष्ट्रसंघ (UN), यूएनडीपी (UNDP) आणि ह्युमन राइट्स वॉच यांच्या आकडेवारीचा संदर्भ देत स्त्रोतात नमूद केले आहे की, या युद्धात जीव गमावलेल्या लोकांपैकी ७०% पेक्षा जास्त बळी हे ५ वर्षांखालील लहान मुले होते.
कुपोषण आणि अप्रत्यक्ष मृत्यू: यमनमध्ये अन्न, औषधे आणि इंधनाची नाकेबंदी केल्यामुळे झालेल्या एकूण मृत्यूंपैकी ६०% (सुमारे २.२५ लाख) मृत्यू हे भूक, कुपोषण आणि उपचारांभावी झाले; ज्याचा सर्वात मोठा फटका लहान मुलांना बसला.
शाळकरी मुलांवर थेट हवाई हल्ला: २०१८ मध्ये दाह्यान (Dahyan) येथे शाळकरीमुलांनी भरलेल्या एका बसवर हवाई बॉम्बफेक करण्यात आली होती, ज्यामध्ये दर्जनों बालके मारली गेली. हल्ल्यात अमेरिकानिर्मित बॉम्बचा वापर करण्यातआला.

निष्कर्ष: बदलती जागतिक व्यवस्था आणि सौदीची रणनीतिक हतबलता

आज जागतिक राजकारणाची चक्रे वेगाने फिरत आहेत. ब्रिक्स देशांचे वाढते वर्चस्व, भारताची ऊर्जेच्या बाबतीतील स्वायत्त धोरणे आणि अमेरिकेच्या दबावाला झुगारण्याची जगभरातील देशांची वृत्ती यावरून न्यू वर्ल्ड ऑर्डर आकार घेत असल्याचे स्पष्ट होते.

या बदलत्या समीकरणांमध्ये सौदी अरेबिया अत्यंत दबावाखाली आला आहे. इस्रायलसोबत गुप्त मैत्री आणि अब्राहम कराराची इच्छा असूनही, मुस्लिम जगताच्या भीतीने सौदी उघडपणे पावले टाकू शकत नाही. लष्करीदृष्ट्या हूतींना नमवण्यात अपयशी ठरल्यानंतर आणि सर्व मित्रांनी पाठ फिरवल्यानंतर, आता जागतिक सहानुभूती मिळवण्यासाठी सौदीने पुन्हा एकदा मक्कावर हल्ल्याचा राग आळवण्यास सुरुवात केली आहे. परंतु, ३ लाख ७७ हजार निष्पापांचा बळी घेणारा आणि अमेरिकन बॉम्बच्या साहाय्याने लहान मुलांचा संहार करणारा सौदी अरेबिया आता या सहानुभूतीच्या आडोश्यामागे आपले पाप लपवू शकत नाही, हेच या विश्लेषणातून स्पष्ट होते.

सोर्स ..