[ads1]
मध्यपूर्वेतील महायुद्ध आणि जागतिक अर्थव्यवस्थेची धग
मध्यपूर्वेमध्ये २८ फेब्रुवारी रोजी सुरू झालेला संघर्ष आता अत्यंत भीषण आणि धोकादायक वळणावर येऊन पोहोचला आहे. अमेरिकेने इराणवर केलेले हल्ले आणि त्यांच्या वरिष्ठ जनरलांची केलेली हत्या या घटनेनंतर पेटलेली युद्धाची ठिणगी आता संपूर्ण आखातामध्ये पसरली आहे. या लष्करी संघर्षाचा सर्वात मोठा आणि थेट फटका जागतिक अर्थव्यवस्थेला बसण्यास सुरुवात झाली आहे. आंतरराष्ट्रीय बाजारात ब्रेंट क्रूड ऑइलचे भाव प्रति बॅरल १०० डॉलरच्या पार गेले असून जुलै महिन्यानंतर तेलाच्या किमतीत झालेली ही सर्वात मोठी वाढ ठरली आहे. या युद्धामुळे केवळ लष्करी तणावच वाढलेला नाही, तर सर्वसामान्य नागरिकांच्या खिशालाही महागाईची मोठी झळ बसण्याची स्पष्ट चिन्हे दिसत आहेत.
जॉर्डनमधील अमेरिकन तळांवर क्षेपणास्त्र हल्ला: थेट लष्करी संघर्ष
अमेरिकेने मंगळवारी उशिरा आणि बुधवारी इराणशी संबंधित पाच तेल टँकर्सना लक्ष्य केल्यानंतर इराणने अत्यंत आक्रमक आणि थेट प्रत्युत्तर दिले आहे. जॉर्डनमधील अमेरिकेचा अत्यंत महत्त्वाचा लष्करी तळ असलेल्या मुअफ्फक सल्ती एअरबेस वर इराणने एकाच वेळी २० हून अधिक बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्रांचा मारा केला.
अमेरिकेची अत्याधुनिक पॅट्रियट एअर डिफेन्स सिस्टीम डझनभराहून अधिक फेऱ्या झाडूनही ही क्षेपणास्त्रे रोखण्यात पूर्णपणे अपयशी ठरली. थेट क्षेपणास्त्रे जमिनीवर धडकल्याने मुअफ्फक सल्ती एअरबेसवर मोठे नुकसान आणि तबाही झाल्याचे समोर आले आहे. या हल्ल्यात काही अमेरिकन सैनिक जखमी झाले असून त्यांना उपचारासाठी तातडीने जर्मनीला हलवावे लागले आहे. इराणच्या मते, त्यांच्या तेल टँकर्स आणि बंदरांवर अमेरिकेने याच मुअफ्फक सल्ती एअरबेसवरून हल्ले चढवले होते, त्यामुळेच हा बदला घेण्यात आला. याव्यतिरिक्त इराणने जॉर्डनमधील अल-अराक एअरबेस वरही क्षेपणास्त्र हल्ले केले आहेत. विशेष म्हणजे, जॉर्डनमधील स्थानिक जनता अमेरिकन लष्कराच्या उपस्थितीवर नाराज असून इराणच्या या क्षेपणास्त्र हल्ल्यांचे त्यांनी सेलिब्रेशन केले व त्याचे व्हिडिओ सोशल मीडियावर प्रसिद्ध केले आहेत.
हॉर्मुझची सामुद्रधुनी आणि इराणचे एकस दोनचे आक्रमक धोरण
जागतिक तेल वाहतुकीसाठी अत्यंत महत्त्वाच्या असलेल्या हॉर्मुझच्या सामुद्रधुनीत इराणच्या इस्लामिक रिव्होल्यूशनरी गार्ड कॉर्प्सने आपली पकड घट्ट केली आहे. इराणला हे स्पष्टपणे ठाऊक आहे की जर हॉर्मुझवरील नियंत्रण सुटले, तर त्यांची वाटाघाटी करण्याची ताकद संपुष्टात येईल.
या लढाईत इराण आता केवळ बचावात्मक पवित्र्यात नसून अत्यंत आक्रमक बनला आहे.
- मागील पॅटर्न: ५ सप्टेंबर रोजी अमेरिकेने ३ इराणी टँकर्सवर हल्ला केला असता, इराणने ६ जहाजांना लक्ष्य केले होते.
- सध्याचा पॅटर्न: आता अमेरिकेने ५ टँकर्सवर हल्ला केल्यावर इराणने तब्बल १० जहाजांवर उत्तर कारवाई केली आहे. यामध्ये ८ तेल टँकर्सचा समावेश आहे, जे इराणला पूर्वसूचना न देता, कर न भरता आणि परवानगीशिवाय हॉर्मुझमधून जाण्याचा प्रयत्न करत होते.
यावरून इराणचा एकस दोन चा आक्रमक पॅटर्न स्पष्ट दिसून येत आहे; म्हणजेच अमेरिका एका जहाजावर हल्ला करेल तर इराण दोन जहाजांना लक्ष्य करेल.
अमेरिकन युद्धनौकांवर हल्ले आणि प्रादेशिक संघर्षाचा विस्तार
इराणच्या आयआरजीसीने क्रूझ आणि बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्रांचा वापर करून अमेरिकेच्या दोन प्रमुख युद्धनौकांवर,युएसएस डेलबर्ट डी. ब्लॅक आणि युएसएस जॉन पॉल जोन्स,यशस्वी हल्ले चढवल्याचा दावा केला आहे. या हल्ल्यात दोन्ही युद्धनौकांचे प्रचंड नुकसान झाल्याचे इराणने म्हटले आहे, जरी अमेरिकेच्या सेंट्रल कमांडने त्यांच्या युद्धनौका सुरक्षित असल्याचा प्रतिदावा केला असला तरीही.
संघर्षाची ही धग आता संपूर्ण आखाती प्रदेशात पसरली आहे:
१. दुबई किनारपट्टीवर हल्ला: युएईच्या प्रादेशिक सागरी हद्दीत दुबई किनाऱ्याजवळ एका तेल टँकरवर इराणने ड्रोनने हल्ला केला. ३० मार्चनंतर दुबईजवळ टँकरवर झालेला हा पहिलाच हल्ला आहे.
२. इराक किनाऱ्याजवळ कारवाई: इराकी किनाऱ्याजवळ पनामाचा ध्वज असलेल्या एका तेल टँकरवरही आक्रमक हल्ला करण्यात आला आहे.
सैनिकी मनोबल आणि अमेरिकेची राजकीय-आर्थिक कोंडी
या युद्धात दोन्ही बाजूंच्या सैनिकांच्या मनोबलामध्ये मोठा फरक दिसून येत आहे. ट्रम्प यांनी इराणी संस्कृती नष्ट करण्याची धमकी दिल्याने इराणी सैनिकांमध्ये आपल्या संस्कृतीचे आणि अस्तित्वाचे रक्षण करण्यासाठी अत्यंत उच्च मनोबल आणि उत्साह आहे. याउलट, अमेरिकन सैनिकांना आपण नेमके कोणासाठी लढत आहोत, इस्रायल, सौदी अरेबिया की युएईसाठी,याबद्दल स्पष्टता नसल्याने त्यांच्यात ते मनोबल दिसून येत नाही. परिस्थिती इतकी गंभीर बनली आहे की बहरीनमधील अमेरिकेचे ५ वे आरमार जवळजवळ रिकामे झाले असून कुवेत आणि इतर तळांवरून सैनिकांना सुरक्षित स्थळी हलवण्यात आले आहे.
इराणची रणनीती केवळ लष्करी नसून ती आर्थिक आणि राजकीय आहे. जागतिक बाजारात तेलाचे भाव वाढवून अमेरिकन अर्थव्यवस्थेवर आणि जनतेवर आर्थिक ताण आणायचा, जेणेकरून अमेरिकन मतदार आगामी मध्यवर्ती निवडणुकांमध्ये या महागाईचा बदला ट्रम्प यांच्याविरोधात मतदान करून घेतील, ही इराणची रणनीती मानली जात आहे.
आयआरजीसीच्या ५ प्रमुख अटी आणि चेतावणी
आयआरजीसीने स्पष्ट केले आहे की युद्ध आणि हल्ले पूर्णपणे थांबवण्यासाठी अमेरिकेला खालील अटी मान्य कराव्या लागतील:
१. लष्करी धमक्या व हल्ले तात्काळ थांबवणे.
२. लेबनानमधून इस्रायली सैन्य पूर्णपणे मागे घेणे.
३. यमनवरील आर्थिक व लष्करी नाकेबंदी उठवणे.
४. इराणची गोठवलेली २४ अब्ज डॉलरची मालमत्ता मुक्त करणे.
५. इराणच्या अणू आणि क्षेपणास्त्र कार्यक्रमातील हस्तक्षेप पूर्णपणे बंद करणे.
आयआरजीसीने अमेरिकेला स्पष्ट इशारा दिला आहे की, जर त्यांच्या २ ते ३ तळांना लक्ष्य केले गेले, तर इराण अमेरिकेच्या तब्बल २० तळांवर प्रतिहल्ला करेल.
हुती-सौदी संघर्ष आणि इस्रायलचे जागतिक एकाकीपण
मिडल ईस्टमध्ये दुसरीकडे अंसार अल्लाह (हुती) आणि सौदी अरेबिया यांच्यातही घमासान युद्ध सुरू आहे. हुती बंडखोरांनी सौदी अरेबियाच्या खमीस मुशैत आणि आभा या प्रमुख शहरांवर पुन्हा एकदा क्षेपणास्त्र आणि ड्रोन हल्ले चढवले आहेत.
दुसरीकडे, गझामधील नरसंहाराबाबत संयुक्त राष्ट्रांसाठी भारताचे निवृत्त न्यायमूर्ती मुरलीधर यांनी तयार केलेला अहवाल अत्यंत धक्कादायक आहे. यामुळे युरोपीय देशांनी इस्रायलवर विविध निर्बंध लादले असून इस्रायल जागतिक स्तरावर एकाकी पडत चालला आहे. अशा परिस्थितीत भारत हा इस्रायलसोबत उभा असलेला एकमेव प्रमुख देश दिसून येत आहे, जरी भारताची अधिकृत भूमिका तटस्थतेची असली तरीही.
निष्कर्ष: सर्वसामान्यांच्या खिशावर मार आणि पुढील वाटचाल
मध्यपूर्वेतील या महायुद्धामुळे जागतिक पुरवठा साखळी, बाजारपेठ आणि वाहतूक व्यवस्था पूर्णपणे प्रभावित होणार आहे. आंतरराष्ट्रीय बाजारात कच्च्या तेलाचे भाव $१०० च्या पार गेल्याने पेट्रोल-डिझेल महाग होऊन महागाईचा भडका उडण्याची दाट शक्यता आहे.
या अत्यंत अनिश्चित आणि तणावपूर्ण वातावरणात नागरिकांनी आपल्या आर्थिक नियोजनाबाबत अत्यंत सावधगिरी बाळगणे गरजेचे आहे. बाजारपेठेतील तीव्र चढ-उतार लक्षात घेता सर्वसामान्यांनी आपला पैसा सुरक्षित गुंतवणुकीत ठेवावा आणि अनावश्यक खर्च टाळावा, हाच या जागतिक संकटाच्या काळात महत्त्वाचा सल्ला ठरतो.
Post Views: 95
[ads2]
Leave a Reply