स्क्रीनपासून दूर राहणे, सुटका मिळवण्यासाठी तरुण लॉक बॉक्स वापरत आहेत:7,900 कोटींचा झाला डिजिटल डिटॉक्स बाजार; तरुणांना समजू लागले आहे की मोबाइलचे व्यसन आहे

आजच्या डिजिटल जगात स्मार्टफोन लोकांच्या आयुष्याचा अविभाज्य भाग बनला आहे. सकाळपासून रात्री झोपेपर्यंत नजर स्क्रीनवर खिळलेली असते. पण आता ‘स्क्रीन ॲडिक्शन’ (फोनचे व्यसन) मधून बाहेर पडण्याची धडपड दिसू लागली आहे. आता तरुण स्क्रीनपासून दूर राहण्यासाठी फ्रीडम, ओपल आणि वनसेक यांसारख्या ॲप्सचे सबस्क्रिप्शन घेत आहेत, जे ठराविक वेळेत फोन लॉक करतात. याचा खर्च 3 हजार ते 16 हजार रुपयांपर्यंत आहे. स्क्रीनपासून सुटका करून घेण्याची ही अनोखी क्रांती डिजिटल युगात जन्माला आलेली पिढी म्हणजेच जेन-झी (Gen-Z) करत आहे. आजच्या तरुणाईच्या लहानपणीचे फोटो त्यांची समज विकसित होण्यापूर्वीच सोशल मीडियावर होते. ते ‘डिजिटल निगराणी’खाली मोठे झाले आहेत. पण आता ते कामाच्या जगात पाऊल टाकत आहेत. त्यांना याची जाणीव होत आहे की ते चोवीस तास या इलेक्ट्रॉनिक साखळीत अडकून राहू शकत नाहीत. त्यांना स्क्रीनपासून दूर खऱ्या जगात आपले आयुष्य जगायचे आहे. आकडेवारीनुसार, सततच्या नोटिफिकेशन्स आणि स्क्रोलिंगमुळे त्रस्त झालेले सुमारे 63% जेन-झी तरुण जाणूनबुजून त्यांचे फोन आणि डिजिटल उपकरणांपासून दूर राहत आहेत. या ट्रेंडला ‘क्विट रिव्होल्यूशन’ असे म्हटले जात आहे. त्यांना असे वाटत आहे की, सततच्या नोटिफिकेशन्स, स्क्रोलिंग आणि ऑनलाइन उपस्थितीने त्यांच्या एकाग्रतेवर, शांततेवर आणि खऱ्या नात्यांवर परिणाम केला आहे. या विचारामुळे तरुणांमध्ये एक नवीन ट्रेंड दिसून येत आहे- ‘कीपॅड’ किंवा फ्लिप फोनचे पुनरागमन – तरुण आता महागडे आणि हायटेक स्मार्टफोन सोडून जुन्या काळातील साधे ‘फ्लिप फोन’ (डंप फोन) वापरत आहेत, जेणेकरून फक्त कामाचे कॉल किंवा मेसेज येऊ शकतील. मित्रांना भेटल्यावर नो-फोन नियम- जेव्हा ते एकमेकांना भेटतात किंवा पार्टी करतात, तेव्हा सर्वजण आपापले फोन बाजूला ठेवतात. डिजिटल लॉकचा आधार – फोनमध्ये स्वतःला लॉक करून टाकणाऱ्या ॲप्स आणि गॅजेट्सचा वापरही वेगाने वाढला आहे. एक नवीन बाजार आणि नवीन विचार – विशेष म्हणजे, तरुणांची ही गरज लक्षात घेता, आता बाजारात एक नवीन उद्योग उभा राहिला आहे. हा उद्योग लोकांना फोनचे व्यसन सोडवण्यासाठी ‘स्मार्टफोन लॉक’, सबस्क्रिप्शन सेवा आणि ‘डिजिटल डिटॉक्स’ गॅजेट्स विकत आहे. डिजिटल डिटॉक्स ॲप्सचा बाजार वार्षिक 12-16% दराने वाढत आहे डिजिटल तिजोरी – याला फिजिकल टाइमड लॉकबॉक्स म्हणतात. यात स्मार्टफोन टाकून एक टाइमर (2 किंवा 4 तास) सेट केला जातो. एकदा टाइमर सुरू झाल्यावर, वेळ पूर्ण होण्यापूर्वी फोन बाहेर काढता येत नाही, कितीही इच्छा असली तरी. डिटॉक्स ॲप्स – असे अनेक ॲप्स आणि पेड सबस्क्रिप्शन आले आहेत, जे फोनला निश्चित वेळेपर्यंत लॉक करतात. ‘डेटाइनसाइट’नुसार, 2025 मध्ये डिजिटल डिटॉक्स ॲप्स मार्केट सुमारे 3,600 कोटी रुपयांचे होते. 2026 मध्ये ते सुमारे 7,900 कोटी रुपयांपर्यंत पोहोचेल आणि 2032 पर्यंत सुमारे 14,700 कोटी रुपयांपर्यंत पोहोचण्याची अपेक्षा आहे. याचा बाजार वार्षिक 12 ते 16% दराने वाढत आहे.