ज्येष्ठ अभिनेते नाना पाटेकर यांच्या निधनाने कलाविश्वासह सामाजिक क्षेत्रातही मोठी पोकळी निर्माण झाली आहे. अभिनयाच्या माध्यमातून प्रेक्षकांच्या मनावर अधिराज्य गाजवणाऱ्या नानांनी सामाजिक कार्यातूनही अनेकांच्या आयुष्यात आशेचा किरण निर्माण केला. विशेषतः दुष्काळग्रस्त शेतकरी आणि आत्महत्याग्रस्त शेतकऱ्यांच्या कुटुंबांना मदतीचा हात देण्यासाठी त्यांनी केलेले प्रयत्न कायम स्मरणात राहतील. नाना पाटेकर यांच्याशी जिव्हाळ्याचे मैत्रीचे नाते असलेले अन्न व औषध प्रशासनाचे आयुक्त तुकाराम मुंढे यांनाही आपल्या मित्राच्या निधनाचे दुःख अनावर झाले. मुंबईतील रवींद्र नाट्यगृहात आयोजित शोकसभेत नानांच्या आठवणी सांगताना मुंढे भावुक झाले. नानांची शेतकऱ्यांप्रती असलेली तळमळ, त्यांचे संवेदनशील मन आणि अखेरच्या संवादातील आपुलकीच्या शब्दांना उजाळा देताना त्यांच्या भावना दाटून आल्या. दुष्काळग्रस्त शेतकऱ्यांसाठी नानांची धडपड नाना पाटेकर यांचे व्यक्तिमत्त्व केवळ चित्रपटांपुरते मर्यादित नव्हते. समाजातील वंचित, संकटग्रस्त आणि गरजू लोकांच्या वेदना समजून घेऊन त्यांना मदत करण्याची त्यांची भूमिका नेहमीच महत्त्वाची राहिली. दुष्काळाच्या काळात शेतकऱ्यांच्या अडचणी जाणून घेण्यासाठी नाना सोलापूरला गेले होते. शेतकऱ्यांच्या बांधावर जाऊन त्यांच्याशी संवाद साधणे, त्यांच्या परिस्थितीची माहिती घेणे आणि त्यांना शक्य ती मदत करण्यासाठी प्रयत्न करणे, यामागे त्यांची माणुसकीची भावना होती. तुकाराम मुंढे यांनी शोकसभेत या आठवणी सांगताना नानांच्या मनातील संवेदनशीलतेचा विशेष उल्लेख केला. एखाद्या संकटात सापडलेल्या व्यक्तीला मदत करता आली नाही, तर माणूस म्हणून आपल्या अस्तित्वाचा अर्थ काय, अशा आशयाची भावना नाना व्यक्त करत असत. त्यांच्या मते, केवळ दुःख व्यक्त करून थांबण्यापेक्षा संकटग्रस्तांच्या मदतीसाठी प्रत्यक्ष पुढे येणे अधिक महत्त्वाचे होते. आत्महत्याग्रस्त शेतकऱ्यांच्या कुटुंबांना आर्थिक आणि मानसिक आधार कसा देता येईल, याचा नाना सातत्याने विचार करत होते. शेतकरी कुटुंबांच्या वेदना समजून घेत त्यांना या कठीण परिस्थितीतून बाहेर काढण्यासाठी काहीतरी ठोस करता आले पाहिजे, अशी त्यांची तळमळ होती. त्यांच्या सामाजिक कार्यामागे प्रसिद्धीपेक्षा माणसांप्रती असलेली बांधिलकी अधिक महत्त्वाची होती, हे मुंढे यांच्या आठवणींतून अधोरेखित झाले. ‘लव्ह यू बाळा’ म्हणणाऱ्या मित्राच्या आठवणींनी मुंढे भावुक प्रशासकीय कामकाजातील शिस्त, स्पष्टवक्तेपणा आणि कठोर निर्णयक्षमतेसाठी ओळखले जाणारे तुकाराम मुंढे यांचे नाना पाटेकर यांच्याशी अतिशय जिव्हाळ्याचे संबंध होते. सार्वजनिक जीवनात आपल्या कामाच्या पद्धतीमुळे चर्चेत राहणाऱ्या मुंढे यांच्यासाठी नाना केवळ एक प्रसिद्ध अभिनेते नव्हते, तर आपुलकीने संवाद साधणारे आणि भावनिक आधार देणारे जवळचे मित्र होते. नानांसोबत झालेल्या एका फोनवरील संवादाची आठवण सांगताना मुंढे विशेष भावुक झाले. त्या संभाषणात नाना यांनी त्यांना ‘लव्ह यू बाळा’ असे प्रेमाने म्हटले होते. मित्रांमधील नात्यातील जिव्हाळा, आपलेपणा आणि प्रेम व्यक्त करणारे हे शब्द मुंढे यांच्या मनात कायमचे कोरले गेले आहेत. नाना आज आपल्यात नसले, तरी त्यांचे विचार, त्यांची माणुसकी आणि त्यांनी केलेले सामाजिक कार्य आपल्या सोबत राहील, अशा भावना त्यांनी व्यक्त केल्या. एखाद्या व्यक्तीचे मोठेपण तिच्या प्रसिद्धीवरून नव्हे, तर ती इतरांच्या आयुष्यात काय योगदान देते यावरून ठरते. नाना पाटेकर यांच्या आठवणी सांगताना मुंढे यांनी त्यांच्या याच पैलूवर भर दिला. शेतकऱ्यांच्या प्रश्नांबद्दलची आस्था आणि गरजू व्यक्तींना मदत करण्यासाठी काहीतरी करण्याची त्यांची इच्छा यामुळे नानांचे व्यक्तिमत्त्व अधिक जवळून समजते. अंत्यदर्शनापासून शोकसभेपर्यंत मुंढेंची उपस्थिती नाना पाटेकर यांचे पार्थिव अंतिम दर्शनासाठी ठेवण्यात आले, तेव्हा तुकाराम मुंढे यांनी पुण्यातील फार्महाऊसवर जाऊन आपल्या मित्राचे अंतिम दर्शन घेतले. मित्राला अखेरचा निरोप देताना त्यांच्यासाठी हा अत्यंत भावनिक क्षण होता. त्यानंतर मुंबईतील रवींद्र नाट्यगृहात आयोजित शोकसभेलाही त्यांनी उपस्थिती लावली. या शोकसभेत नानांच्या आयुष्यातील विविध पैलूंचे स्मरण करण्यात आले. चित्रपटसृष्टीतील त्यांचे योगदान, अभिनयातील वेगळेपण आणि सामाजिक प्रश्नांबद्दलची त्यांची जाणीव यांचा उल्लेख करण्यात आला. मात्र, मुंढे यांच्या आठवणींमध्ये नानांचा मित्र म्हणून असलेला जिव्हाळा आणि शेतकऱ्यांसाठी काहीतरी करण्याची त्यांची तळमळ प्रकर्षाने जाणवली. नानांसोबत घालवलेले क्षण, त्यांच्याशी झालेले संवाद आणि त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वातील साधेपणा यांची आठवण सांगताना मुंढे यांच्या भावना स्पष्टपणे जाणवत होत्या. त्यांच्या उपस्थितीतून या मैत्रीचे महत्त्व आणि मित्राच्या जाण्याने निर्माण झालेली पोकळी अधोरेखित झाली. नानांचे विचार आणि सामाजिक कार्य कायम स्मरणात नाना पाटेकर यांनी आपल्या अभिनयातून अनेक भूमिका जिवंत केल्या; मात्र पडद्याबाहेरील त्यांच्या सामाजिक कार्यानेही अनेकांच्या मनात विशेष स्थान निर्माण केले. दुष्काळग्रस्त भागातील परिस्थिती, शेतकऱ्यांच्या अडचणी आणि आत्महत्याग्रस्त कुटुंबांचे दुःख याबद्दल त्यांनी दाखवलेली संवेदनशीलता त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वाचा महत्त्वाचा भाग होती. तुकाराम मुंढे यांनी शोकसभेत व्यक्त केलेल्या भावना या केवळ एका कलाकाराला वाहिलेली श्रद्धांजली नव्हती, तर एका जिवलग मित्राच्या आठवणींना दिलेला उजाळा होता. ‘लव्ह यू बाळा’ या आपुलकीच्या शब्दांपासून ते शेतकऱ्यांच्या मदतीसाठी नानांनी व्यक्त केलेल्या विचारांपर्यंत अनेक आठवणी त्यांच्या मनात जिवंत आहेत. नानांचे निधन ही त्यांच्या कुटुंबीयांसह मित्रपरिवारासाठी मोठी हानी आहे. मात्र, त्यांनी जपलेली माणुसकी, समाजाप्रती असलेली बांधिलकी आणि गरजूंच्या मदतीसाठी पुढे येण्याची भूमिका यांमुळे त्यांचे कार्य कायम स्मरणात राहील. मुंबईतील शोकसभेत तुकाराम मुंढे यांनी व्यक्त केलेल्या भावनांतून एका प्रसिद्ध कलाकाराच्या पलीकडे जाऊन नाना पाटेकर या माणसाचे आणि त्यांच्या मैत्रीचे भावनिक चित्र समोर आले. हेही वाचा… 5 हजारांच्या दुष्काळी मदतीवर फडणवीसांचे विरोधकांना प्रत्युत्तर:एकनाथ शिंदे नाराज असल्याच्या चर्चांवरही मुख्यमंत्र्यांचे स्पष्टीकरण राज्यातील दुष्काळग्रस्त शेतकऱ्यांना देण्यात येणाऱ्या 5 हजार रुपयांच्या अग्रीम मदतीवरून विरोधकांकडून होत असलेल्या टीकेला मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी प्रत्युत्तर दिले आहे. दुष्काळाच्या काळात शेतकऱ्यांना तातडीने आर्थिक मदत मिळावी, यासाठी सरकारने अग्रीम रक्कम देण्याचा निर्णय घेतल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले. ‘आम्ही खूप मोठी मदत केली आहे, असा दावा करत नाही; मात्र माझ्या बळीराजासाठी हे 5 हजार रुपये महत्त्वाचे आहेत,’ असे फडणवीस म्हणाले. दुसरीकडे, उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे नाराज असल्याच्या चर्चांवरही त्यांनी प्रतिक्रिया दिली. शिंदे नाराज नसल्याचे सांगत त्यांच्या नाराजीबाबत विनाकारण अफवा पसरवल्या जात असल्याचे त्यांनी म्हटले. सविस्तर वाचा..