अभ्यासांच्या आधारे सुट्टी प्रभावी बनवण्यासाठी उपाय:सुट्टी घेतल्यास ईमेल, मेसेज आणि नोटिफिकेशन्सपासून दूर राहा; तेव्हा मेंदू पूर्ववत होईल

‘खा, झोप, उठ, काम कर आणि पुन्हा झोप.’ हे चक्र आपल्याला थकवते, तेव्हा सुट्ट्या घेतो किंवा साप्ताहिक सुट्टीची वाट पाहतो, पण जेव्हा सुट्टीवरून पुन्हा कामावर परततो, तेव्हा अनेकदा लोक असे म्हणतात- ‘सुट्टीवर गेलो होतो असे वाटतच नाही.’ कामात थकवा जाणवतो. असे का होते? ब्रिटिश लेखक जॉनी थॉमसन यांनी वेगवेगळ्या अभ्यासांच्या आधारे तीन प्रमुख कारणे सांगितली आहेत- पहिले – सुट्टीला ‘कामापासून दूर राहणे’ किंवा ‘भविष्याची तयारी’ समजणे. आपण सुट्ट्यांना केवळ ‘कामातून ब्रेक’ किंवा ‘पुढील कामासाठी रिचार्ज’ मानतो. जर्मन तत्त्वज्ञ जोसेफ पायपर यांनी ‘लेज्योर: द बेसिक कल्चर’ या पुस्तकात सांगितले होते की आजच्या जीवनशैलीने आणि संस्कृतीने आरामाचे महत्त्व गमावले आहे. आपण सुट्ट्यांना भविष्यातील उत्पादकतेसाठी तयारी मानतो, एक मौल्यवान गोष्ट नाही. दुसरे – दीर्घकाळ काम करणे आणि नंतर दीर्घ सुट्टी घेणे. 2025 मध्ये मेडिकल जर्नल ‘मेडिकल क्यूरियस’ मध्ये प्रकाशित एस. गिरिधरन यांच्या अभ्यासानुसार, एक किंवा दोन वेळा 1-2 आठवड्यांची सुट्टी घेणे आणि उर्वरित वेळ काम करत राहिल्याने आराम मिळत नाही. शरीर आणि मन थकते आणि एक दीर्घ सुट्टी थकवा पूर्णपणे दूर करू शकत नाही. तिसरे – सुट्ट्यांमध्येही कामाशी जोडलेले राहणे आणि कोणतेही शारीरिक काम न करणे. सुट्टीवर असतानाही ईमेल तपासणे, ऑफिसचे कॉल घेणे, नोटिफिकेशन्स चालू ठेवणे. घरात पडून राहणे. कोणत्याही सक्रियतेशिवाय किंवा नवीन अनुभवाशिवाय वेळ घालवल्याने मनाला खरा आराम मिळत नाही. महत्वाचे आहे की, सुट्टी घेतल्यास मेल, मेसेजपासून दूर राहावे. समाधान – ब्रिटनच्या नॅशनल हेल्थ ट्रस्टचे सदस्य एस. गिरिधरन यांनी सांगितले की, वारंवार छोट्या-छोट्या सुट्ट्या घेणे चांगले आहे. प्रत्येक 2-3 महिन्यांत 2-3 दिवसांची सुट्टी घ्या. मित्रांना भेटा किंवा एखाद्या नवीन शहराला भेट द्या. यामुळे शरीर आणि मनाला वारंवार पूर्ववत होण्याची संधी मिळते. जेव्हा सुट्टी असेल, तेव्हा 100% सुट्टीचा आनंद घ्या. जास्त कामामुळे जीवन निराशाजनक वाटू लागते एस. गिरिधरन आणि इतरांच्या अभ्यासात असे म्हटले आहे की, जेव्हा आपण आराम करत नाही, तेव्हा आपली एकाग्रता, हिशेब करण्याची, लक्षात ठेवण्याची आणि जगाला योग्य प्रकारे समजून घेण्याची क्षमता कमी होते. स्नायू व्यवस्थित सुधारत नाहीत आणि हृदय वेगाने धडधडते. मानसिक स्तरावर नेहमी ‘ऑन’ राहिल्याने आणि जास्त काम केल्याने जीवन निराशाजनक वाटू लागते. यामुळे थकवा, नैराश्य आणि मानसिक ताण येतो.