ACV खरेच वजन कमी करते का?:डॉक्टरांकडून जाणून घ्या त्याचे फायदे, मर्यादा, घेण्याचा योग्य मार्ग अन् दुष्परिणाम

सोशल मीडियावर ॲपल सायडर व्हिनेगर (ACV) ला वजन कमी करण्याचा सोपा आणि नैसर्गिक मार्ग मानला जातो. काही लोक दावा करतात की, रोज ACV प्यायल्याने चरबी वेगाने कमी होते, पोटाची चरबी घटते आणि चयापचय (मेटाबॉलिझम) वेगवान होते. म्हणून वजन कमी करण्याचा प्रयत्न करणारे लोक ते त्यांच्या आहारात समाविष्ट करत आहेत. पण कोणताही ट्रेंड स्वीकारण्यापूर्वी त्यामागील वैज्ञानिक तथ्ये जाणून घेणे महत्त्वाचे आहे. 2009 मध्ये ‘बायोसायन्स, बायोटेक्नॉलॉजी अँड बायोकेमिस्ट्री’ या विज्ञान जर्नलमध्ये प्रकाशित झालेल्या एका अभ्यासानुसार ACV घेतल्याने वजन आणि ट्रायग्लिसराइड्समध्ये किंचित घट होते. 2018 मध्ये ‘जर्नल ऑफ फंक्शनल फूड्स’मध्ये प्रकाशित झालेल्या एका अभ्यासानुसार, कमी कॅलरीयुक्त आहारासोबत ACV घेणे वजन कमी करण्यास उपयुक्त ठरू शकते. म्हणून ‘कामाची बातमी’मध्ये आज आपण वजन कमी करण्यात ACV च्या भूमिकेवर सविस्तर चर्चा करणार आहोत. यासोबतच जाणून घेऊया की- तज्ज्ञ: डॉ. अनु अग्रवाल, वरिष्ठ क्लिनिकल डायटिशियन, संस्थापक- ‘वनडाइटटुडे’ प्रश्न- ॲपल सायडर व्हिनेगर काय आहे? उत्तर- हे एक प्रकारचे व्हिनेगर आहे, जे सफरचंदाच्या रसाला आंबवून (फर्मेंट करून) तयार केले जाते. यात प्रामुख्याने ॲसिटिक ॲसिड असते, जे त्याच्या आंबट चवीसाठी आणि तीव्र वासासाठी जबाबदार असते. प्रश्न- ते कसे बनवले जाते? उत्तर- ॲपल सायडर व्हिनेगर फर्मेंटेशन प्रक्रियेच्या दोन टप्प्यांत बनवले जाते. प्रश्न- ACV आणि सामान्य व्हिनेगरमध्ये काय फरक? उत्तर- ACV आणि सामान्य व्हिनेगर, दोन्हीमध्ये ऍसिटिक ऍसिड असते. परंतु त्यांचे स्रोत आणि गुणधर्मांमध्ये फरक असतो. सर्व प्रमुख फरक खालील ग्राफिकमध्ये पहा-
प्रश्न- ACV मध्ये कोणकोणते पोषक तत्व असतात? उत्तर- युनायटेड स्टेट्स डिपार्टमेंट ऑफ ॲग्रिकल्चर (USDA) नुसार, यात 5% ॲसिटिक ॲसिड असते. त्याचबरोबर, कमी प्रमाणात पोटॅशियम, अँटीऑक्सिडंट्स आणि काही बायोॲक्टिव्ह कंपाऊंड्स असतात. ग्राफिकमध्ये एक टेबलस्पून ॲपल सायडर व्हिनेगरची पौष्टिक मूल्ये (न्यूट्रिशनल व्हॅल्यू) पहा- प्रश्न- ॲपल सायडर व्हिनेगर खरंच वजन कमी करते का? उत्तर- काही संशोधनांमध्ये याचा मर्यादित फायदा दिसून आला आहे. परंतु, वजन कमी करण्यासाठी ACV सोबत संतुलित आहार, नियमित व्यायाम आणि निरोगी जीवनशैली सर्वात जास्त आवश्यक आहे. प्रश्न- ACV चरबी जाळते की फक्त भूक कमी करते? उत्तर- ज्येष्ठ आहारतज्ज्ञ डॉ. अनु अग्रवाल सांगतात की, अद्याप असा कोणताही ठोस वैज्ञानिक अभ्यास नाही, जो हे सिद्ध करतो की ACV थेट चरबी जाळते. काही अभ्यासांमध्ये ते भूक आणि कॅलरीजचे प्रमाण कमी करण्यास उपयुक्त असल्याचे म्हटले आहे. परंतु यावर अधिक संशोधनाची गरज आहे. प्रश्न- हे चयापचय वाढवते का? उत्तर- डॉ. अनु अग्रवाल सांगतात की, ACV मध्ये असलेले ऍसिटिक ऍसिड चरबी साठवण्याच्या प्रक्रियेवर परिणाम करू शकते आणि चयापचय सुधारू शकते. तथापि, याबाबत कोणताही ठोस वैज्ञानिक पुरावा उपलब्ध नाही. म्हणून, ACV ला चयापचय वाढवणारे मानणे घाईचे ठरेल.
प्रश्न- ACV पोटाची चरबी कमी करू शकते का? उत्तर- २०१८ मध्ये ‘जर्नल ऑफ फंक्शनल फूड्स’मध्ये प्रकाशित झालेल्या एका अभ्यासात ACV घेणाऱ्या लोकांमध्ये शरीरातील चरबी आणि पोटावरील चरबीमध्ये काही प्रमाणात घट दिसून आली. तथापि, हा अभ्यास मर्यादित लोकांवर आणि कमी कालावधीसाठी करण्यात आला होता. त्यामुळे, ACV थेट पोटावरील चरबी कमी करतो हे अद्याप सिद्ध झालेले नाही. प्रश्न- ACV चा परिणाम किती दिवसांत दिसतो? उत्तर- ACV चा परिणाम लगेच दिसत नाही. ‘जर्नल ऑफ फंक्शनल फूड्स’ (२०१८) आणि ‘बायोसायन्स, बायोटेक्नॉलॉजी अँड बायोकेमिस्ट्री’ (२००९) मध्ये प्रकाशित झालेल्या अभ्यासांमध्ये सहभागींना १२ आठवडे ACV देण्यात आले होते, त्यानंतर वजनात काही बदल दिसून आले. त्यामुळे, ACV च्या फायद्यांसाठी ते अनेक महिने नियमितपणे घेणे आवश्यक आहे. प्रश्न- वजन कमी करण्यासाठी ACV सोबत आहार आणि व्यायाम आवश्यक आहे का? उत्तर- होय, दीर्घकाळ टिकणाऱ्या वजन कमी करण्यासाठी संतुलित आहार, कॅलरी नियंत्रण आणि नियमित व्यायाम आवश्यक आहे. ACV वजन कमी करण्यात केवळ पूरक भूमिका बजावू शकतो. प्रश्न- ACV इन्सुलिन संवेदनशीलता सुधारतो का? उत्तर- ACV ची सर्वात मोठी खासियत हीच आहे की ते इन्सुलिन संवेदनशीलता कमी करण्यास मदत करते आणि रक्तातील साखरेची पातळी वाढू देत नाही. चरबी किंवा लठ्ठपणावर ACV चा जो परिणाम होतो, तो देखील मुख्यत्वे याच कारणामुळे होतो की ACV रक्तातील साखर नियंत्रित करते. रक्तातील साखर आणि इन्सुलिनची पातळी कमी झाल्यावर वजन आपोआप कमी होते. प्रश्न- ACV रजोनिवृत्तीनंतर वजन वाढल्यास उपयुक्त ठरते का? उत्तर- होय, ते काही प्रमाणात मदत करू शकते. ते- या कारणांमुळे वजन नियंत्रणात मदत मिळू शकते, परंतु हे समजून घेणे महत्त्वाचे आहे की- प्रश्न- ACV पिण्याचा योग्य मार्ग कोणता आहे? उत्तर- ACV नेहमी पाण्यात मिसळून प्यावे. साधारणपणे 1-2 चमचे (15-30 मिली) ACV एका मोठ्या ग्लास पाण्यात मिसळून घेण्याचा सल्ला दिला जातो. हे दिवसातून 2-3 भागांमध्ये विभागून जेवणापूर्वी किंवा जेवणानंतर घेतले जाऊ शकते. प्रश्न- एका दिवसात किती ACV घेणे सुरक्षित आहे? उत्तर- साधारणपणे 1-2 चमचे (15-30 मिली) ACV पाण्यात मिसळून पिणे सुरक्षित मानले जाते. प्रश्न- ACV थेट पिऊ शकतो का? उत्तर- नाही, त्यात असलेले उच्च एसिटिक ऍसिड दातांच्या इनॅमलला नुकसान पोहोचवू शकते. यामुळे तोंड, घसा आणि अन्ननलिकेत जळजळ होऊ शकते. प्रश्न- ACV जेवणापूर्वी घ्यावे की नंतर? उत्तर- हे सहसा जेवणापूर्वी पाण्यात मिसळून घेतले जाते. जर यावेळी पोटात जळजळ किंवा अस्वस्थता जाणवत असेल, तर जेवणानंतर घेणे चांगले आहे. लक्षात ठेवा, डॉक्टरांच्या सल्ल्याशिवाय नियमित सेवन करू नका. प्रश्न- हे मधात मिसळून पिऊ शकतो का? उत्तर- होय, चव सुधारण्यासाठी ACV मध्ये थोड्या प्रमाणात मध मिसळता येतो. प्रश्न- लिंबू आणि ACV एकत्र घेणे सुरक्षित आहे का? उत्तर- होय, एका निरोगी व्यक्तीसाठी दोन्ही एकत्र घेण्यास कोणतीही अडचण नाही. परंतु जर तुम्हाला दातांची संवेदनशीलता (टूथ सेन्सिटिव्हिटी) किंवा पोटाशी संबंधित काही समस्या असेल तर अडचण येऊ शकते. अशा परिस्थितीत डॉक्टरांचा सल्ला घ्या. प्रश्न- कोणत्या लोकांनी ACV घेऊ नये? उत्तर- ACV प्रत्येकासाठी सुरक्षित नाही. एपल साइडर व्हिनेगर कोणी घेऊ नये, ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- ACV चे काही दुष्परिणाम देखील आहेत का? उत्तर- मर्यादित प्रमाणात ACV सामान्यतः सुरक्षित मानले जाते. परंतु जास्त प्रमाणात किंवा पाणी न मिसळता घेतल्यास त्याचे काही दुष्परिणाम होऊ शकतात, जसे की- प्रश्न- ACV खरेदी करताना कोणत्या गोष्टी लक्षात ठेवाव्यात? उत्तर- हे मुद्द्यांमधून समजून घ्या-