कच्चे तेल ९७ डॉलर्सवर! हॉर्मुझ सामुद्रधुनीतील युद्धाचा तुमच्या खिशावर आणि महागाईवर कसा होणार थेट परिणाम? 

ट्रम्प यांचे सोशल मीडिया युद्ध आणि वास्तवातील दाव्यांचे विश्लेषण

या जागतिक संघर्षात अमेरिकेचे नवनिर्वाचित अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी सोशल मीडियाच्या माध्यमातून एक मोठे मानसिक युद्ध सुरू केले आहे. डोनाल्ड ट्रम्प यांनी नुकतेच एका तासाच्या कालावधीत इराणवर एकापाठोपाठ एक तब्बल सात पोस्ट सोशल मीडियावर शेअर केल्या. या पोस्ट्समध्ये त्यांनी इराणची खराब होत चाललेली अर्थव्यवस्था, क्रॅश होत चाललेली तेल निर्यात आणि सातत्याने कमकुवत होणारे चलन या मुद्द्यांवरून इराणला लक्ष्य केले आहे. ट्रम्प यांनी थेट इराणच्या नकाशावर स्वतःचे छायाचित्र लावले आणि इराणचे प्रमुख तेल ठिकाण असलेल्या खार्ग बेटावर बॉम्बस्फोट होत असल्याचे दर्शवणारे एआय जनरेटेड चित्र शेअर करत बाय-बाय खार्ग असा संदेश लिहिला.

तथापि, ट्रम्प यांच्या या सोशल मीडिया मोहिमेचे वास्तव जमिनीवरील परिस्थितीशी जुळणारे नाही. हा संघर्ष सुरू होऊन आता जवळपास ६ महिने पूर्ण होत आले आहेत. जर ट्रम्प यांच्या या धमक्यांमुळे इराणवर प्रत्यक्ष परिणाम होत असता, तर आज जागतिक बाजारात कच्च्या तेलाचे दर ९७ डॉलर्स प्रति बॅरलवर पोहोचले नसते. तेल ६० ते ७० डॉलर्स प्रति बॅरलवर आले असते तर कदाचित काही प्रमाणात दिलासा मिळाला असता, परंतु सध्या तरी तसे होताना दिसत नाही. याशिवाय, ट्रम्प यांनी असा दावा केला होता की हॉर्मुझ सामुद्रधुनीतून सध्या दररोज १.८ कोटी बॅरल तेलाचा पुरवठा होत आहे, जो आधी दररोज २ कोटी बॅरल होता. परंतु इराणने ट्रम्प यांच्या या तेलाच्या पुरवठ्याबाबतच्या दाव्याचे थेट फॅक्ट-चेक करत हा दावा फेटाळून लावला आहे.

हॉर्मुझमधील युद्धाचा भडका आणि इराणची लष्करी सज्जता

ट्रम्प सोशल मीडियावर पोस्ट करत असतानाच इराण प्रत्यक्ष युद्धात अमेरिकेला सडेतोड लष्करी प्रत्युत्तर देत आहे. इराणने दक्षिण इराणमधील सिरिक बेटावरून दोन वेगवेगळ्या लाटांमध्ये प्रगत अँटी-शिप क्रूझ मिसाइल्स डागली आहेत. ही क्षेपणास्त्रे अशा व्यापारी जहाजांवर डागण्यात आली, ज्यांना अमेरिकेची युद्धनौका ओमानच्या खाडीजवळून सुरक्षा कवच देऊन घेऊन जात होती. अमेरिकेने सिरिक बेट, चाबहार, बंदर अब्बास आणि खार्ग या इराणी लष्करी तळांवर वारंवार हल्ले केले आहेत. इतके हल्ले होऊनही इराण अद्यापभी सिरिक बेटावरून अत्यंत अचूकपणे क्षेपणास्त्रे डागू शकत आहे, यावरून इराणने या युद्धाची अत्यंत प्रदीर्घ आणि मजबूत तयारी केली असल्याचे स्पष्ट होते.

इराणने आता हॉर्मुझ सामुद्रधुनीच्या भागात नव्या आणि अत्यंत प्रगत अशा अँटी-शिप क्रूझ मिसाइल्सचा वापर करण्यास सुरुवात केली आहे, ज्यामुळे लष्करी विश्लेषक देखील चक्रावून गेले आहेत. इराणच्या तस्नीम न्यूज या वृत्तसंस्थेनुसार, इराणी अधिकाऱ्यांनी अमेरिकेची लष्करी नाकेबंदी ताकदीच्या जोरावर तोडण्याचा दृढ निर्णय घेतला आहे. ओमानच्या जवळून जाणाऱ्या व्यापारी जहाजांवर इराणकडून सातत्याने हल्ले होत असून ओमानच्या दक्षिण भागात झालेल्या मोठ्या स्फोटांच्या बातम्या समोर आल्या आहेत. गेल्या २४ तासांतील हा तिसरा स्फोट असल्याचे सांगण्यात येत आहे, म्हणजेच इराणने गेल्या २४ तासांत अमेरिकन बंदोबस्तात जाणाऱ्या तिसऱ्या जहाजाला लक्ष्य केले आहे, ज्यावर अमेरिकेकडून अद्याप कोणतेही अधिकृत उत्तर देण्यात आलेले नाही. इराणच्या या आक्रमक पवित्र्यामुळे हॉर्मुझची सामुद्रधुनी आता एका थेट युद्धाच्या छायेत अडकली आहे.

यमनचे हूती बंडखोर आणि प्रादेशिक युद्धाचा विस्तार

या लष्करी संघर्षात केवळ इराणच नाही, तर यमनमधील हूती बंडखोरही अत्यंत आक्रमक भूमिका बजावत आहेत. हूती बंडखोरांनी सौदी अरेबियावर सातत्याने ड्रोन आणि मिसाइल हल्ले सुरू ठेवले असून, सौदीचे समर्थन लाभलेल्या यमनमधील स्थानिक मिलिशिया गटांना देखील लक्ष्य केले आहे. हूतींनी नुकताच दावा केला आहे की त्यांनी सौदी अरेबियाचे एक सीएच लष्करी ड्रोन यशस्वीरित्या पाडले असून, हे सौदीचे पाडलेले चौथे ड्रोन आहे. या कारवाईद्वारे आपण आधुनिक लष्करी तंत्रज्ञानाशी लढण्यास सक्षम आहोत, हेच हूतींनी सिद्ध केले आहे.

सौदी अरेबिया हा अमेरिकेचा एक अत्यंत महत्त्वाचा मित्रदेश मानला जातो. हूतींनी हॉर्मुझ भागात लावलेली नाकेबंदी जोपर्यंत उठत नाही आणि सौदीचे तेल सुरक्षितपणे प्रवास करत नाही, तोपर्यंत जागतिक अर्थव्यवस्थेवरील तेलाचा ताण कमी होणार नाही. सर्वात महत्त्वाची बाब म्हणजे, हूती बंडखोरांनी आता यमनमध्येच स्थानिक पातळीवर तयार केलेल्या प्रगत बॅलिस्टिक मिसाइल्सचा वापर सुरू केला आहे. या मिसाइल्सच्या साहाय्याने ते सौदी अरेबियाकडे लष्करी उपकरणे घेऊन जाणाऱ्या ट्रक्सना थेट लक्ष्य करत आहेत. हे सर्व शस्त्र इराणने पाठवलेले नसून, इराणने दिलेल्या प्रगत प्रशिक्षणामुळे हूती स्वतः ही क्षेपणास्त्रे आणि ड्रोन बनवून हल्ले करत असल्याचा दावा त्यांनी केला आहे.

इराण आणि ओमानचा समुद्रावरील ताबा मिळवण्याचा मास्टरप्लॅन

या लष्करी युद्धासोबतच इराणने मुत्सद्देगिरीच्या पातळीवर अमेरिकेला कोंडीत पकडण्यासाठी एक मोठा कायदेशीर मास्टरप्लॅन तयार केला आहे. इराणच्या परराष्ट्र मंत्रालयाचे प्रवक्ते इस्माईल बागाई यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, हॉर्मुझ सामुद्रधुनीमध्ये सुरक्षित नौकानयन मार्ग निश्चित करण्यासाठी इराण आणि ओमान या दोन किनारी देशांमध्ये प्रगत पातळीवरील चर्चा आता अंतिम टप्प्यात पोहोचली आहे. हे दोन शेजारी देश लवकरच हॉर्मुझ सामुद्रधुनीतील तात्पुरत्या सुरक्षित वाहतुकीबाबतच्या सामंजस्य करारावर स्वाक्षऱ्या करणार आहेत.

हा अधिकृत करार येत्या काही दिवसांत आंतरराष्ट्रीय सागरी संघटनेकडे रीतसर नोंदणीकृत केला जाणार आहे. या करारांतर्गत हॉर्मुझ सामुद्रधुनीमध्ये आत येणाऱ्या जहाजांवर ओमानचे नियंत्रण असेल, तर बाहेर जाणाऱ्या जहाजांवर इराणचे नियंत्रण असेल. तसेच संपूर्ण सागरी सुरक्षेची आणि देखरेखीची मुख्य जबाबदारी इराण स्वतःकडे ठेवणार आहे. जर हा नवा नियम लागू झाला आणि ओमान-इराणच्या सहकार्याने ही नवी व्यवस्था घोषित झाली, तर अमेरिकेची नाकेबंदी कायदेशीररित्या निरुपयोगी ठरेल. परंतु, जर अमेरिकेने ही व्यवस्था मान्य केली नाही, तर हॉर्मुझमध्ये असेच वारंवार लष्करी हल्ले सुरू राहतील.

दक्षिण कोरियाला थेट कोरियन भाषेत इराणचा गंभीर इशारा

या संघर्षात आता आशियाई देशांची देखील थेट एन्ट्री होताना दिसत आहे. दक्षिण कोरियाने अमेरिकेच्या इराणविरोधी मोहिमेत आणि समुद्रातील सुरुंग हटवण्याच्या कामात थेट अमेरिकेला लष्करी पाठिंबा दिला आहे, तसेच आपले सैन्य हॉर्मुझमध्ये पाठवण्याची योजना आखली आहे. यावर इराणने अत्यंत संतप्त प्रतिक्रिया दिली असून दक्षिण कोरियाला थेट इशारा दिला आहे. इराणच्या परराष्ट्र मंत्रालयाच्या प्रवक्त्यांनी पत्रकार परिषदेत चक्क कोरियन भाषेत भाषण करत दक्षिण कोरियाला थेट संदेश दिला की, त्यांनी इराणच्या अंतर्गत आणि आखाती देशांच्या लष्करी प्रकरणात हस्तक्षेप करू नये.

इराणने स्पष्ट केले आहे की, जर दक्षिण कोरिया अमेरिकेच्या बाजूने या लष्करी मोहिमेत सामील झाला, तर त्यांना त्याचे अत्यंत गंभीर परिणाम भोगावे लागतील. दक्षिण कोरियाने अद्याप सैन्याच्या तैनातीबाबतचा अंतिम निर्णय घेतलेला नसून, सियोलमध्ये यावर अंतिम निर्णय होणार आहे. परंतु इराणने आधीच बजावून सांगितले आहे की, दक्षिण कोरियाची कोणतीही लष्करी तैनाती थेट इराणविरुद्धची आक्रमक कारवाई मानली जाईल.

निष्कर्ष: जागतिक अर्थव्यवस्था आणि सामान्य जनतेची होरपळ

हॉर्मुझ सामुद्रधुनीतील हा वाढता संघर्ष केवळ दोन देशांपुरता मर्यादित राहिलेला नसून, त्याचे थेट पडसाद जागतिक अर्थव्यवस्थेवर आणि प्रत्येक देशातील सामान्य नागरिकाच्या खिशावर उमटणार आहेत. हॉर्मुझमधील संघर्ष जेवढा लांबेल, तेवढा जागतिक तेल पुरवठ्यावर ताण निर्माण होईल आणि कच्च्या तेलाच्या किमती वाढल्यामुळे जागतिक स्तरावर वाहतुकीचा खर्च गगनाला भिडणार आहे.

वाहतूक खर्च वाढल्यास बाजारातील दैनंदिन भाजीपाल्यापासून ते दूध, दही आणि इंधनापर्यंत सर्वच जीवनावश्यक वस्तू प्रचंड महाग होतील. त्यामुळे जागतिक महागाईचा हा मोठा फटका सर्वसामान्य नागरिकांना बसणार असून प्रत्येकाला आपल्या खिशाची पेटी घट्ट बांधावी लागणार आहे. सध्यातरी हा संघर्ष आणि लष्करी हल्ले थांबण्याची कोणतीही चिन्हे दिसत नाहीत, त्यामुळे येणारा काळ आर्थिक आणि भूराजकीयदृष्ट्या अत्यंत आव्हानात्मक असणार आहे.