पेटले युद्ध ….. ही अमेरिकेची जुनीच रणनीती;सणांच्या दरम्यान हल्ले करणे 

इराण आणि अमेरिका यांच्यातील वाढता तणाव आणि पश्चिम आशियातील युद्धाची सद्यस्थिती

पश्चिम आशियातील परिस्थिती सध्या अत्यंत स्फोटक बनली असून, अमेरिका, इराण आणि इस्रायल यांच्यात थेट संघर्षाची ठिणगी पडली आहे. २७ मे रोजी समोर आलेल्या ताज्या घडामोडींनुसार, अमेरिकेने इराणवर थेट क्षेपणास्त्र हल्ले केले असून इराणनेही त्याला प्रत्युत्तर म्हणून अमेरिकेचे प्रगत ड्रोन पाडले आहे. या युद्धाचे पडसाद केवळ या दोन देशांपुरते मर्यादित नसून, संपूर्ण जगाचे लक्ष या क्षेत्राकडे लागले आहे.

बंदर अब्बासवरील हल्ला आणि जीवितहानी

ताज्या माहितीनुसार, अमेरिकन सैन्याने दक्षिण इराणमधील बंदर अब्बास या महत्त्वाच्या बंदरावरील क्षेपणास्त्र तळावर जोरदार हल्ला चढवला आहे. अमेरिकेचा असा दावा आहे की, इराणच्या आयआरजीसी (IRGC) नौदलाच्या बोटी ‘स्ट्रेट ऑफ होर्मुज’मध्ये सुरुंग (mines) पेरण्याचे काम करत होत्या, ज्यामुळे आंतरराष्ट्रीय जहाजांच्या वाहतुकीला धोका निर्माण झाला होता. स्वसंरक्षणार्थ केलेल्या या कारवाईत अमेरिकेने इराणच्या दोन नौदलाच्या बोटी उद्ध्वस्त केल्या असून, यात इराणचे चार सैनिक शहीद झाल्याची माहिती समोर आली आहे . हा हल्ला केवळ अमेरिकेचा नव्हता, तर यात इस्रायली फायटर जेट्सचाही सहभाग असल्याचे बोलले जात आहे.

इराणचे चोख प्रत्युत्तर: अमेरिकन ड्रोन पाडले

इराणने अमेरिकेच्या या आक्रमणाला ‘मुंहतोड़’ उत्तर दिले आहे. इराणच्या संरक्षण दलाने दावा केला आहे की, त्यांनी अमेरिकेचे अत्यंत महागडे आणि खतरनाक MQ-9 रीपर (MQ-9 Reaper) ड्रोन पाडले आहे. याशिवाय, अमेरिकेची F-35 फायटर जेट्स आणि RQ-4 ड्रोन इराणच्या हवाई हद्दीत शिरण्याचा प्रयत्न करत असताना इराणने त्यांना हुसकावून लावले. इराणने या ड्रोनचे अवशेष बोटीवर लादून नेल्याचे व्हिडिओ फुटेजही प्रसिद्ध केले आहे, जे अमेरिकेसाठी मोठा धक्का मानला जात आहे.

युरेनियम आणि अण्वस्त्रांचा मुद्दा

या युद्धाचे मुख्य केंद्र इराणचे युरेनियम संवर्धन हे आहे. अमेरिकेचे माजी राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी इराणसमोर युरेनियम शरणागतीसाठी तीन अटी ठेवल्या आहेत..

१. इराणने आपल्या देशातील सर्व युरेनियम स्वतः नष्ट करावे.

२. सर्व युरेनियम अमेरिकेच्या ताब्यात द्यावे.

३. किंवा एखाद्या तिसऱ्या देशात नेऊन आंतरराष्ट्रीय देखरेखीखाली ते नष्ट करावे

. मात्र, इराणने या अटी धुडकावून लावल्या असून, युरेनियम ही आमची संपत्ती आहे असे ठामपणे सांगितले आहे. इस्रायलचे पंतप्रधान नेतन्याहू हे देखील इराणचे इसफहानमधील युरेनियम तळ नष्ट करण्यासाठी लष्करी अधिकाऱ्यांशी सल्लामसलत करत आहेत, कारण इराणने अण्वस्त्रे बनवली तर इस्रायलच्या अस्तित्वाचा प्रश्न निर्माण होईल अशी त्यांना भीती आहे.

प्रादेशिक राजकारण आणि अब्राहम कराराला विरोध

या संघर्षात आता सौदी अरेबिया आणि पाकिस्तानची भूमिकाही महत्त्वाची ठरत आहे. अमेरिकेने इस्रायलला कायदेशीर मान्यता देण्यासाठी अब्राहम क्वाड  (Abraham Quad) करारावर स्वाक्षरी करण्याचा दबाव आणला होता. मात्र, सौदी अरेबियाने स्पष्ट नकार दिला असून, जोपर्यंत स्वतंत्र पॅलेस्टाईन राज्याची निर्मिती होत नाही, तोपर्यंत इस्रायलसोबत कोणतेही संबंध सामान्य होणार नाहीत, अशी भूमिका घेतली आहे. पाकिस्तानच्या संरक्षण मंत्र्यांनीही सुरुवातीला याला विरोध दर्शवल्याचे वृत्त होते, मात्र नंतर अल-जजीराने ते विधान अधिकृत रेकॉर्ड नसल्याचे सांगत हटवले.

इराणच्या सर्वोच्च नेत्याचा इशारा

इराणचे सर्वोच्च नेते मुस्तबा खामनेई यांनी अत्यंत विध्वंसक विधान केले आहे. त्यांनी म्हटले आहे की, इस्रायलच्या अंताची वेळ आता आली आहे आणि आम्ही त्यांचे नावोनिशान मिटवून टाकू. इतकेच नाही तर, खामनेई यांनी सौदी अरेबिया, संयुक्त अरब अमिराती (UAE) आणि कतार यांसारख्या शेजारी देशांनाही ताकीद दिली आहे की, जर त्यांनी आपल्या जमिनीवरील अमेरिकन लष्करी तळांचा वापर इराणविरुद्ध करू दिला, तर इराण त्यांनाही सोडणार नाही.

इतर युद्ध आघाड्या आणि सायबर हल्ले

युद्ध केवळ प्रत्यक्ष भूमीवरच नाही तर सायबर क्षेत्रातही लढले जात आहे. इराणच्या हॅकर्सनी अमेरिकेच्या लॉस एंजेलिस मेट्रो नेटवर्कवर मोठा सायबर हल्ला केला असून ७०० GB पेक्षा जास्त डेटा चोरल्याचा आरोप आहे. दुसरीकडे, लेबनॉनमध्ये हिजबुल्लाहने इस्रायलवर जोरदार हल्ले केले आहेत, तर इस्रायलने प्रत्युत्तर म्हणून लेबनॉनमधील लितानी नदीवरील धरणे उडवण्याचा प्रयत्न केला आहे, ज्यामुळे मोठे मानवी संकट ओढवू शकते.

हज यात्रेचा परिणाम

सध्या सुरू असलेल्या हज यात्रेमुळे इराणने इस्रायलवर मोठ्या प्रमाणात मिसाईल हल्ले करण्याचे टाळले आहे. सौदी अरेबियामध्ये जगभरातून आलेले लाखो मुस्लिम यात्रेकरू असल्याने, कोणत्याही चुकीच्या हल्ल्यामुळे इराणची आंतरराष्ट्रीय स्तरावर प्रतिमा डागाळू शकते आणि अनेक मुस्लिम देशांची नाराजी ओढवून घ्यावी लागू शकते. यामुळे इराण सध्या सावध पावले उचलत आहे, असे जाणकारांचे मत आहे.

इराणमधील अंतर्गत परिस्थिती

इराणमध्ये गेल्या ८८ दिवसांपासून असलेला इंटरनेट ब्लॅकआउट आता अंशतः उठवण्यात आला आहे. फायबर इंटरनेट सेवा बहाल करण्यात आली असली तरी मोबाईल इंटरनेट अजूनही बंद आहे. हे आधुनिक इतिहासातील सर्वात लांब राष्ट्रीय इंटरनेट शटडाउन मानले जात आहे. हे शटडाउन यासाठी होते कारण इराणला भीती होती की इस्रायली एजन्सी इंटरनेटच्या माध्यमातून त्यांच्या नेत्यांचे लोकेशन ट्रॅक करून त्यांना लक्ष्य करू शकतात.

निष्कर्ष

सध्याची परिस्थिती पाहता अमेरिका आणि इराणमधील तणाव कोणत्याही क्षणी महायुद्धात रूपांतरित होऊ शकतो. एका बाजूला इस्रायल आपल्या संरक्षणासाठी इराणची अण्वस्त्र क्षमता संपवण्यास आतुर आहे, तर दुसरीकडे इराण आपल्या प्रोक्सी संघटनांच्या (हिजबुल्लाह, होती, मिलिशिया ग्रुप्स) माध्यमातून अमेरिकेला आणि इस्रायलला जेरीस आणत आहे. येणाऱ्या काळात बकरी ईदचा काळ संपल्यानंतर हा संघर्ष अधिक तीव्र होण्याची शक्यता नाकारता येत नाही. या युद्धामुळे केवळ आखाती देशांवरच नाही, तर जागतिक अर्थव्यवस्था आणि तेलाच्या किमतींवरही मोठा परिणाम होणार हे निश्चित आहे.