30 वर्षांनी घरी परतणार जवानाचा मृतदेह:माउंट एव्हरेस्टवर वादळात अडकले होते लडाखचे दोरजे, 26 हजार फूट उंचीवर गुहेत शरीर

माउंट एवरेस्टच्या बर्फाच्छादित शिखरांवर 26,247 फूट उंचीवर असलेल्या ‘डेथ झोन’मध्ये गेल्या 30 वर्षांपासून एका गिर्यारोहकाचे शरीर बर्फात गोठलेले आहे. पायांमध्ये हिरवे बूट असल्यामुळे जग त्याला ‘ग्रीन बूट्स’ या नावाने ओळखत होते. अनेक वर्षांपासून हा मृतदेह आयटीबीपीचे हेड कॉन्स्टेबल शेवांग पाल्जोर यांचा मानला जात होता, परंतु अलीकडील डीएनए चाचणीने पुष्टी केली की, हे लांस नायक दोरजे मोरुप यांचे पार्थिव शरीर आहे. आता 30 वर्षांच्या प्रतीक्षेनंतर या वर्षी ऑक्टोबरपर्यंत लडाखमधील दोरजेच्या कुटुंबाला त्यांचा मृतदेह सुपूर्द केला जाईल. दोरजे मोरुप, शेवांग पाल्जोर आणि सुभेदार शेवांग समनला हे 1996 मध्ये तिबेटच्या उत्तरेकडील मार्गाने एव्हरेस्ट सर करण्यासाठी निघालेल्या पहिल्या भारतीय तीन सदस्यीय टीमचा भाग होते. 10 मे 1996 रोजी शिखराजवळ तिघेही भीषण बर्फाच्या वादळात अडकले होते. हे अभियान नंतर ‘1996 माउंट एव्हरेस्ट डिझास्टर’ म्हणून ओळखले गेले. या हंगामात 12 गिर्यारोहकांचा मृत्यू झाला होता. 75 वर्षीय पत्नी म्हणाली- त्यांना पाहूनच शेवटचा श्वास घेईन भास्करने दोरजे यांच्या घरी जाऊन त्यांची पत्नी कोनचोक यांगस्किट यांची भेट घेतली. 75 वर्षीय कोनचोक आता ऐकू शकत नाहीत. त्या पतीच्या पेन्शनवर गुजराण करतात. मुलगा फुंतसोग दोरजेने वडिलांचा मृतदेह आणण्याच्या मोहिमेची माहिती दिल्यापासून त्या रडत आहेत. त्यांनी मुलाला कागदावर लिहून दिले आहे की, त्यांची शेवटची इच्छा एकदा पतीला पाहण्याची आहे. त्यांनी लिहिले, “त्यांना पाहूनच शेवटचा श्वास घेईन.” दोरजे यांचा मुलगा फुंतसोग भारतीय सैन्यात आहे. त्यांनी सांगितले की, आयटीबीपीकडून त्यांना अद्याप मोहिमेची पूर्ण माहिती मिळालेली नाही. आईने वडिलांच्या प्रतीक्षेत संपूर्ण आयुष्य रडून काढले. आता त्यांच्या डोळ्यात आशा दिसत आहे. एव्हरेस्ट चढणाऱ्यांसाठी ग्रीन बूट्स लँडमार्क बनले होते 1996 मध्ये ब्रिटिश गिर्यारोहक आणि चित्रपट निर्माता मॅट डिकिन्सन यांनी पहिल्यांदा बर्फात अडकलेल्या दोरजे मोरुप यांच्या मृतदेहाचे व्हिडिओ रेकॉर्ड केले होते. नंतर हे फुटेज ‘समिट फीवर’ माहितीपटातही दाखवण्यात आले. पायात घातलेल्या हिरव्या रंगाच्या बुटांमुळे या मृतदेहाला ‘ग्रीन बूट्स’ असे नाव देण्यात आले. हा मृतदेह एव्हरेस्टच्या उत्तर मार्गावरील एका लहान गुहेत पडलेला होता, जो ‘ग्रीन बूट्स गुहा’ या नावाने प्रसिद्ध झाला. शिखरावर जाणारे जवळजवळ सर्व गिर्यारोहक याच मार्गावरून जात असत. त्यांच्यासाठी हा मार्गाची ओळख (लँडमार्क) बनला होता. 30 वर्षांपासून मृतदेह का काढता आला नाही? दोरजे यांचा मृतदेह ज्या ठिकाणी आहे, तो 8 हजार मीटर (सुमारे 26,247 फूट) पेक्षा जास्त उंचीवरील ‘डेथ झोन’ आहे. येथे समुद्राच्या पातळीच्या तुलनेत फक्त सुमारे 33% ऑक्सिजन असतो. इतक्या उंचीवर शरीर लवकर प्रतिसाद देणे थांबवते. पेशी मरू लागतात. येथे हेलिकॉप्टर देखील पोहोचू शकत नाहीत. त्यामुळे येथून मृतदेह परत आणणे हे जगातील सर्वात कठीण मोहिमांपैकी एक मानले जाते. याच कारणामुळे एव्हरेस्टवर मरण पावलेल्या 340 हून अधिक गिर्यारोहकांचे मृतदेह आजही तिथेच पडून आहेत.